Поўная Біблія (Стары і Новы Запавет) ў перакладзе айца Уладзіслава Чарняўскага выйшла з друку і пабачыла свет у 2012 годзе. Гэта падзея значная ў беларускай біблістыцы, значная яна і як помнік самаахвярнай працы беларуса, святара, які жадаў данесці Божае Слова свайму народу – “кожны народ павінен маліцца ў сваёй мове”.

Айцец Уладзіслаў Чарняўскі нарадзіўся 14.01.1916 у засценку Амбружын каля Гальшанаў Гарадзенскай губ. Паходзіць з беларускай сялянскай каталіцкай сям’і. Скончыў 4 класы ў Вішнеўскай школе, вучыўся ў Крэўскай гімназіі. У 1931-1933 навучаўся ў настаўніцкай гімназіі ў Барунах Ашмянскага павету.

У 1934 пад уплывам свайго дзядзькі кс. Францішка Чарняўскага, паступіў у гімназію ў Друі пры кляштары марыянаў, дзе быў вялікі ўплыў беларускіх ксяндзоў. Пасля сканчэння гімназіі ў Друі паступіў у навіцыят марыянаў. Падчас рэпрэсіяў з боку польскіх уладаў супраць беларускіх ксяндзоў-марыянаў яму прыйшлося пакінуць мястэчка. Праз некаторы час ён апынуўся ў Вільні. У пэрыяд савецкай акупацыі, а потым падчас нямецкай акупацыі ён вучыўся ў Віленскай духоўнай семінарыі, якую скончыў у 1945.

У кастрычніку 1944 з рук біскупа Мечыслава Райніса ён прыняў святарства. Першую службу здзейсніў у Крэве на беларускай мове. Пасля вярнуўся ў Вільню і пэўны час працаваў у касцёле Святога Ігната. Пасля арышту кс. Адама Станкевіча айцец Чарняўскі разглядаўся як кандыдат на ягонае месца, але прызначэнне не адбылося. Пэўны час працаваў у летувіскіх касцёлах: Укмэрге, Гегужыне, Ернішках, Варэне, Эйшышках, затым перавёўся ў Беларусь. Напачатку працаваў у Войстане на Смаргоншчыне, а з 1954 працаваў у Вішнеўскім касцёле Валожынскага раёну.

У 1966 айцец Уладзіслаў Чарняўскі атрымаў ліст ад папы Паўла VI, у якім прапаноўвалася абняць пасаду адміністратара для ўсіх каталікоў Беларусі. Але на гэта не пагадзілася савецкае кіраўніцтва. А ў 1967 ён наведаў Ватыкан, куды быў запрошаны Кангрэгацыяй Абрадаў. Там ён сустракаўся з Паўлам VI, які даручыў айцу Уладзіславу заняцца перакладам Бібліі на беларускую мову. Айцец Уладзіслаў пераклаў на беларускую мову сем кніг літургічных тэкстаў. Рымскі Папа рабіў захады перад савецкай амбасадай у Рыме пра прызначэнне У. Чарняўскага біскупам у Беларусі, але савецкія ўлады не выказалі сваёй згоды. .

З перакладам Бібліі айцец Чарняўскі пачаў працу у 1968 годзе па даручэнні ватыканскай Кангрэгацыі Божага культу. Яшчэ за савецкім часам святар паспеў перакласці з лацінскай мовы ўсе кнігі Святога Пісьма.

У сваім перакладзе, які ён рабіў з лацінскай Вульгаты, перакладчык выкарыстоўваў тэксты рускага Сінадальнага Перакладу, польскіх Бібліі Якуба Вуйка і Бібліі Тысячагоддзя.

У арыгінальным тэксце перакладу – аркушах, набраных на друкаванай машынцы, можна прасачыць назвы паасобных тэматычных раздзелаў, якія перакладчык падае згодна з польскай Бібліяй Тысячагоддзя. Паасобныя кавалкі практычна цалкам захоўваюць паслядоўнасць словаў, стылістыку і канструкцыю сказаў рускага ці польскага тэкстаў. Усё ж варта адзначыць, што асноўны корпус Святога Пісання перакладзены з лацінскай Вульгаты. З лацінскай мовы перакладчык здзяйсняў і транскрыпцыю біблейскіх імён уласных і геаграфічных назваў.

Касцёл, адроджаны пасля камуністаў, не праявіў цікавасці да працы перакладчка.

У другой палове дзевяностых гадоў група маладых вернікаў пачала працу над выданнем перакладу Бібліі, зробленага айцом Уладзіславам Чарняўскім, які ён перадаў (з 1995 па 1998 гг.) пратэстанцкаму пастару Антонію Бокуну. На працягу пяці год Антоніям Бокунам была зроблена вялікая праца па набору і рэдагаванню тэкста. Гэтая праца мела вынікам выданне Кнігі Роду ў 1997 г., Новага Запавету – у 1999 г. і Пяцікніжжа – у 2002 г.

З 2001 г. Біблейскае таварыства працуе над перакладам, які па даручэнню Ватыкана зрабіў айцец  У. Чарняўскі. У канцы 2001 года, перакладчык перадаў аўтарскія правы Беларускаму Біблейскаму таварыству. У 2002 г. таварыства ў прыняло рашэнне выдаць Біблію ў перакладзе У. Чарняўскага, і ў 2003 г. выйшла новае выданне перакладу Новага Запавету, падрыхтаванае Біблейскім таварыствам. Яго нешматлікі тыраж ужо поўнасцю разышоўся.

Над выданнем поўнай Бібліі ў перакладзе айца Уладзіслава Чарняўскага Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь працавала практычна дзесяць год. Вельмі цяжка сцвердзіць, што выданне поўнай Бібліі 2012 года цалкам аўтарскае.Таварыства падключыла да працы над ім лаціністаў Жану Некрашэвіч-Кароткую і Таццяну Федасееву, якія зверылі пераклад Чарняўскага на адпаведнасць лацінскаму арыгіналу, з якога ён перакладаўся. У падрыхтаванай для выдання Бібліі тэкст прыведзены да адпаведнасці з лацінскай Новай Вульгатай. Дапамогу Біблейскаму таварыству ў перакладзе аказваў таксама прафесар Оксфордскага ўніверсітэта Дж. Элволд, чыталі і выказвалі заўвагі да перакладу прадстаўнікі евангельскай і каталіцкай Цэркваў.

У новае выданне Бібліі ўключаныя гэтак званыя другакананічныя кнігі (1-я і 2-я Макавейская, Мудрасці Сіраха, Тобія, Юдзіфі, Варуха). Таксама ў выданні прысутнічаюць “паралельныя месцы” – спасылкі на фрагменты біблійнага тэксту з падобным зместам. Ёсць некалькі каляровых картаў. Варта звярнуць увагу, што другакананічныя кнігі, Кніга Псальмаў і Кніга Ісаі трапілі пад меншую ўвагу рэдактараў, найбольш адпавядаюць арыгінальнаму перакладу аўтара.

Пад значную рэдакцыю трапілі і аўтарскія дыялектызмы. Уладзіслаў Чарняўскі карыстаўся жывою моваю Гарадзеншчыны, напэўна значны ўплыў аказала і Валожыншчына, дзе рабіўся пераклад і айцец Уладзіслаў пражыў значную частку свайго жыцця. У сваім перакладзе аўтар падае варыянты словаў у дужкаж, нажаль яны не былі выкарыстаныя рэдактарамі, замененыя літаратурнымі словамі, што пазбаўляе пераклад асабовасці і індывідуальнасці. Губляецца дух перакладчыка.

Рукапісы У. Чарняўскага:

І зрабіў Бог умацаванне (акругу) і раздзяліў воды, каторыя былі над умацаваннем (акругай) ад тых, каторыя былі пад умацаваннем (акругай). І слалася гэтак. І наваў Бог умацаванне (акругу), (сталяванне, цвярдзіня) – небам. І мінуў вечар і раніца, – другі дзень. Сказаў зноў Бог: «Хай сабяруцца воды, каторыя пад небам у адно месца і хай паявіцца сухмень (суша). І гэтак сталася.  (Роду 1:7-9)

І пачала марматаць (шэмраць, наракаць) у пустынi ўся супольнасьць сыноў Ізраэля на Майсея i на Аарона. Сыны Ізраэля казалi iм: «Лепш мы паўмiралi б з рукi Госпада ў зямлi Эгiпецкай, калi сядзелi пры катлах зь мясам, калi мы елi хлеб удосталь (да сыта). Пашто выводзiў нас у гэту пустыню, каб вынiшчыць голадам усю супольнасьць?» Сказаў Госпад Майсею: «Вось жа сашлю Я вам хлеб зь неба ў вiдзе дажджу; хай народ выходзiць i сабiрае кожны дзень паводле патрэбы дзённай. Гэтак хачу iх выпрабаваць, цi будуць паступаць па Маiм закону, цi не. (Выхаду 16:2-4)

Памятай, каб дзень суботы (шабат) сьвяткаваў. Не квапся (пажадай) на дом блiжняга свайго. Не хацi жонкi блiжняга свайго, анi слугi, анi служанкi, анi вала, анi асла, анi нiчога, што да яго належыць. (Выхаду 20:8;17 )

Вы пазнаіцё сягоньня, чаго не знаюць вашыя дзеці, каторыя ня відзелі караньня Госпада Бога вашага, вялікіх падзей ягоных і дужай рукі і выцягнутага пляча, знакаў даконаў, якіх даканаў Ён ў Эгіпце каралю фараону і ўсёй зямлі ягонай, усяму войску Эгіпецкаму, коням і рыдванам; як пакрылі (нахлынулі на іх) іх воды Чырвонага мора, калі гналіся за вамі. Зьнішчыў іх Госпад, што трывае да сягоньняшняга дня. (Паўторанага Права 11, 2-4)

Таксама розныя варыянты аўтар падае адносна біблейскіх імён уласных і геаграфічных назваў. Трэба заўважыць, што перакладчык арыентаваўся на лацінскую мову пры перадычы назваў.

Рукапісы У. Чарняўскага:

Во сыны Сэіра, Хорыты – жыхары зямлі: Лётан і Собале (Нобаль), Сэбэон (Сібэон), Ана, і Дысон (Дышон), Эсэр і Дысан (Дышан). Гэта князі, плямён Хрыстыты, сыны Сэіра ў зямлі Эдом. Сынамі лётана былі: Горы (Хоры) і Гэман, сястра ж Лётана – Цімна. Во сыны Сабаля (Побаля): Альван, Манахат, Эбаль, Шэфо і Онам. (Роду 36:20-23)

Радавад Хрыста. Кніга радаводу Езуса Хрыста, сына Давіда, сына Абрагама. Абрагам быў бацькам Ізаака. А Ізаак быў бацькам Якуба. А Якуб быў бацькам Юды і братоў ягоных. А Юда быў бацькам Фарэса і Зары з Тамары. А Фарэс быў бацькам Эзрома. А Эзром быў бацькам Арама. А Арам быў бацькам Амінадаба, Амінадаб быў бацькам Наасона. А Наасон быў бацькам Сальмона. А Сальмон быў бацькам Баоза з Рагабы. А Баоз быў бацькам Обэда з Тут. А Обэд быў бацькам Есэя, Ессэ быў бацькам Давіда-караля. А Давід кароль быў бацькам Салямона з тае, што была Урыява. А Салямон быў бацькам Рабаама. А Рабаам быў бацькам Абія, А Абій быў бацькам Азы. А Аза быў бацькам Ёзафата. А Ёзафат быў бацькам Ёрама. А Ёрам быў бацькам Озія. А Озій быў бацькам Ёатама. А Ёатам быў бацькам Ахаза. А Ахаз быў бацькам Эзэхія. А Эзэхія быў бацькам Манасэса. А Манасэс быў бацькам Амона. А Амон быў бацькам Ёзія. А Ёзій быў бацькам Ехонія і братоў яго ў час выводу ў Бабілён. А па выводзе ў Бабілён: Ехоній быў бацькам Саляціеля. А Саляціель быў бацькам Зарабабэля. А Зарабабел быў бацькам Абіюда. А Абіюд быў бацькам Еліякіма. А Эліякім быў бацькам Азора. А Азор быў бацькам Садока. А Садок быў бацькам Ахіма. А Ахім быў бацькам Эліюда. А Эліюд быў бацькам Элеазара. А Элеазар быў бацькам Натана. А Натан быў бацькам Якуба. А Якуб быў бацькам Юзэфа, мужа Дзевы Марыі, з каторай нарадзіўся Езус званы Хрыстусам. (Матэвуш 1:1-16)

Разважаючы над імёнамі ўласнымі і геаграфічнымі назвамі, якія ўжываюць рэдактары ў тэксце выдадзенай Бібліі паўстаюць пэўныя пытанні.

Біблія пад рэдакцыяй:

Калі ж нарадзіўся Ісус у Бэтлехэме Юдэйскім, у дні цара Ірада, вось прыбылі магі з Усходу ў Ерузалім. (Мц 2:1)

Рукапісы У. Чарняўскага:

Калі затым нарадзіўся Езус у Бэтлеем у Юдэі, у час (у дні) караля Гэрада, якраз прыбылі магі з Усходу ў Ерузалім (Мц 2:1)

Параўноўваючы з рукапісамі У. Чарняўскага мы заўважаем значныя адрозненні, якія датычаць у першую чаргу імён уласных і геаграфічных назваў.

Ісус – бяручы пад увагу лацінскі тэкст Новай Вульгаты і перададачай імён уласных і геаграфічных назваў з лацінскай мовы (узятай за прыярытэт рэдактарамі), дзе Ісус варта было б перадаваць як Езус, стае зразумелым, што рэдактары ўлічвалі напісанне ў беларускай мове даўно запазычаных словаў і гістарызмаў. Можна спрачацца аб месцы імя Езус у беларускай мове, але тым ня менш Ісус з’яўляецца нормай літаратурнай мовы і шырока выкарыстоўваецца ў гутарковай мове. Незразумелым з’яўляецца перадача іншых назваў рэдактарамі.

Бэтлехэм – паходзіць з арамейскай мовы, дзе ‏בֵּית (bayith) перакладаецца як “дом”, חֶסֶד (lechem) як “хлеб”. Вядомы нам Віфліем, ці Бэтлеем з арамейскай мовы азначае “дом хлеба”. Ужыванне у перакладзе У. Чарняўскага слова, прыбліжанага да гучання ў арыгінале мае месца толькі ў тым выпадку, калі б не было трывалага засвойвання беларускай мовай Бэтлеему (адсюль Батлейка) і Віфлеему згодна са слоўнікавымі нормамі. Можна доўга спрачацца наконт Бэтлеему і Віфлеему, але ўжыты Бэтлехэм цалкам новае слова і яго месца на старонках выдання новай Бібліі без выясненняў і абгрунтавання незразумелае.

У Новым Запавеце мы сустракаем яшчэ 3 словы, складзеныя з двух, дзе ужываецца арамейскае “дом”. На старонках Бібліі У. Чарняўскага гэта: Бэтсата בֵּית (bayith) “дом” і חָסַד (checed, альбо chacad) “літасць, міласэрнасць”– тады лепей ужо Бэтхасэд (Бэтхасад), Бэтсайда בֵּית (bayith) “дом” і צַיָּדִים (tsayad (tsayid)) “рыбалоў, рыбалоўства” – бліжэй да арыгіналу Бэтцаяд (Бэтцаід), Бэтфагэ בֵּית (bayith) “дом” і גפַּ (fag) “ не саспелая смоква” – бліжэй да арыгіналу Бэфаг.

Ірад – грэцкае імя Ἡρῴδης, ου, ὁ утворанае ад ἥρως (правадыр, кіраўнік) і εἶδος (выгляд, знешнасць, выява, аблічча, твар). У лацінскім варыянце Новай Вульгаты мы сустракаем імя Herodus, якое запазычана з грэцкай мовы з захаваннем густога прыдыхання (spiritus asper), якое перадаецца праз –h. Улічваючы тэндэнцыю перакладчыкаў – перадаваць імёны ўласныя і геаграфічныя назвы згодна з лацінскім гучаннем (Новая Вульгата) становіцца незразумелым, чаму ў дадзеным выпадку рэдактары выкарыстоўваюць гэтае слова, а не напрыклад гістарызм Гэрад.

Ерузалім – практычна даслоўная транскрыпцыя з лацінскай мовы, хоць у Новай Вульгаце мы сустракаем Hierosolymа – Геразаліма. םיְרוּשָׁלַ (Yerushalaim, Yerushalayim) бліжэй да арыгіналу гучыць як Ерушалаім (Ерушалайм). Чаму рэдактары не прыбеглі да транскрыпцыі з арыгінальнай мовы гэтага слова як у выпадку з Бэтлехэм пытаннезастаецца адкрытым.

2 Ἀαρών, ὁ Аарон

Арыг.: אַהֲרוֹן Транс.: Aarón H175 Н.З.: Ἀαρών Λουκ. 1: 5, Πράξ. 7: 40, Εβρ. 5: 4, Εβρ. 7: 11, Εβρ. 9: 4

3 Ἀβαδδών, ὁ Абадон

Арыг.: אֲבַדּוֹן Транс.: abaddon H10 Н.З.: Ἀβαδδών Αποκ. 9: 11

5 Ἀββᾶ, ὁ Абба*

Арыг.: אָב (Voc. з арам. айцец, папярэднік, першапродак, прабацька, прашчур, продак, родапачынальнік, грэц. ὁ πατήρ, πάτερ μου) Транс.: ab H1 Н.З.: Ἀββᾶ Μάρ. 14: 36, Ρωμ. 8: 15, Γαλ. 4: 6

6 Ἅβελ, ὁ Абэль

Арыг.: הֶבֶל Транс.: Habel (Hebel) H1893 Н.З.: Ἅβελ Ματ. 23: 35, Λουκ. 11: 51, Εβρ. 11: 4, Εβρ. 12: 24

7 Ἀβιά, ὁ Абія

Арыг.: אֲבִיָּה Транс.: Abijjah H29 Н.З.: Ἀβιά Ματ. 1: 7, Ματ. 1: 7, Λουκ. 1: 5

8 Ἀβιαθάρ, ὁ Абіятар

Арыг.: אֶבְיָתָר (гл. אָב H1 і יָתַר H3498) Транс.: Ebjatar H54 Н.З.: Ἀβιαθάρ Μάρ. 2: 26

9 Ἀβιληνή, -ῆς, ἡ Абілена

Арыг.: Ἀβιληνή Транс.: Abiléné Н.З.: Ἀβιληνῆς Λουκ. 3: 1

10 Ἀβιούδ, ὁ Абіюд

Арыг.: אֲבִיהוּד Транс.: Abihud H31 Н.З.: Ἀβιούδ Ματ. 1: 13, Ματ. 1: 13

11 Ἀβραάμ, ὁ Абрагам*

Арыг.: אַבְרָהָם Транс.: Abraham H85 Н.З.: : Ἀβραάμ Ματ. 1: 1, Ματ. 1: 2, Ματ. 1: 17, Ματ. 3: 9, Ματ. 3: 9, Ματ. 8: 11, Ματ. 22: 32, Μάρ. 12: 26, Λουκ. 1: 55, Λουκ. 1: 73, Λουκ. 3: 8, Λουκ. 3: 8, Λουκ. 3: 34, Λουκ. 13: 16, Λουκ. 13: 28, Λουκ. 16: 22, Λουκ. 16: 23, Λουκ. 16: 24, Λουκ. 16: 25, Λουκ. 16: 29, Λουκ. 16: 30, Λουκ. 19: 9, Λουκ. 20: 37, Ιωάνν. 8: 33, Ιωάνν. 8: 37, Ιωάνν. 8: 39, Ιωάνν. 8: 39, Ιωάνν. 8: 39, Ιωάνν. 8: 40, Ιωάνν. 8: 52, Ιωάνν. 8: 53, Ιωάνν. 8: 56, Ιωάνν. 8: 57, Ιωάνν. 8: 58, Πράξ. 3: 13, Πράξ. 3: 25, Πράξ. 7: 2, Πράξ. 7: 16, Πράξ. 7: 17, Πράξ. 7: 32, Πράξ. 13: 26, Ρωμ. 4: 1, Ρωμ. 4: 2, Ρωμ. 4: 3, Ρωμ. 4: 9, Ρωμ. 4: 12, Ρωμ. 4: 13, Ρωμ. 4: 16, Ρωμ. 9: 7, Ρωμ. 11: 1, Β’Κορ. 11: 22, Γαλ. 3: 6, Γαλ. 3: 7, Γαλ. 3: 8, Γαλ. 3: 9, Γαλ. 3: 14, Γαλ. 3: 16, Γαλ. 3: 18, Γαλ. 3: 29, Γαλ. 4: 22, Εβρ. 2: 16, Εβρ. 6: 13, Εβρ. 7: 1, Εβρ. 7: 2, Εβρ. 7: 4, Εβρ. 7: 5, Εβρ. 7: 6, Εβρ. 7: 9, Εβρ. 11: 8, Εβρ. 11: 17, Ιάκ. 2: 21, Ιάκ. 2: 23, Α’Πέτρ. 3: 6

13 Ἄγαβος, -ου, ὁ Агаб

Арыг.: Ἄγαβος Транс.: Ahabos Н.З.: Ἄγαβος Πράξ. 11: 28, Πράξ. 21: 10

28 Ἁγάρ, ἡ Агар

Арыг.: הָגָר Транс.: Haar H1904 Н.З.: Ἁγάρ Γαλ. 4: 24, Γαλ. 4: 25

67 Ἀγρίππας, -α, ὁ Агрыпа

Арыг.: Ἀγρίππας Транс.: Arippas Н.З.: Ἀγρίππας Πράξ. 25: 13, Πράξ. 25: 22, Πράξ. 26: 1, Πράξ. 26: 28, Πράξ. 26: 32 Ἀγρίππα Πράξ. 25: 23, Πράξ. 25: 24, Πράξ. 25: 26, Πράξ. 26: 2, Πράξ. 26: 7, Πράξ. 26: 19, Πράξ. 26: 27

76 Ἀδάμ, ὁ Адам

Арыг.: אָדָם Транс.: Adam H121 Н.З.: Ἀδάμ Λουκ. 3: 38, Ρωμ. 5: 14, Ρωμ. 5: 14, Α’Κορ. 15: 22, Α’Κορ. 15: 45, Α’Κορ. 15: 45, Α’Τιμ. 2: 13, Α’Τιμ. 2: 14, Ιουδ. 1: 14

78 Ἀδδί, ὁ Адый

Арыг.: עֲדִי (гл. עָדָה H5710) Транс.: adi H5716 Н.З.: Ἀδδί Λουκ. 3: 28

98 Ἀδραμυττηνός -ή -όν Адрамітэйскі

Арыг.: Ἀδραμυττηνός Транс.: Adramutténos Н.З.: Ἀδραμυττηνῷ Πράξ. 27: 2

99 Ἀδρίας, -ου, ὁ Адрыятычнае мора

Арыг.: Ἀδρίας Транс.: Adrias Н.З.: Ἁδρίᾳ Πράξ. 27: 27

107 Ἀζώρ, ὁ Азор

Арыг.: עַזּוּר Транс.: Azzur H5809 Н.З.: Ἀζώρ Ματ. 1: 13, Ματ. 1: 14

108 Ἄζωτος, -ου, ἡ Азот

Арыг.: אַשְׁדּוֹד Транс.: Ahdod H 795 Н.З.: Ἄζωτον Πράξ. 8: 40

116 Ἀθῆναι, -ῶν, αἱ Атэны

Арыг.: Ἀθῆναι Транс.: Athénai Н.З.: Ἀθήναις Πράξ. 17: 16, Α’Θεσσ. 3: 1 Ἀθηνῶν Πράξ. 17: 15, Πράξ. 18: 1, Α’Θεσσ. 5: 28, Β’Θεσσ. 3: 18

117 Ἀθηναῖος -α –ον Атэнскі (Атэнец)

Арыг.: Ἀθηναῖος (гл. G116) Транс.: Athénaios Н.З.: Ἀθηναῖοι Πράξ. 17: 21, Πράξ. 17: 22

124 Αἰγύπτιος -ία –ιον Ягіпецкі (Ягіпцянін)

Арыг.: Αἰγύπτιος (гл. G125) Транс.: Aiuptios Н.З.: Αἰγύπτιοι Εβρ. 11: 29 Αἰγύπτιον Πράξ. 7: 24, Πράξ. 7: 28 Αἰγύπτιος Πράξ. 21: 38 Αἰγυπτίων Πράξ. 7: 22

125 Αἴγυπτος, -ου, ἡ Ягіпет

Арыг.: Αἴγυπτος Транс.: Aiiptos Н.З.: Αἴγυπτον Ματ. 2: 13, Ματ. 2: 14, Πράξ. 2: 10, Πράξ. 7: 9, Πράξ. 7: 10, Πράξ. 7: 15, Πράξ. 7: 34, Πράξ. 7: 39, Εβρ. 11: 27 Αἴγυπτος Αποκ. 11: 8 Αἰγύπτου Ματ. 2: 15, Πράξ. 7: 10, Πράξ. 7: 11, Πράξ. 7: 36, Πράξ. 7: 40, Εβρ. 3: 16, Εβρ. 8: 9, Ιουδ. 1: 5 Αἰγύπτῳ Ματ. 2: 19, Πράξ. 7: 12, Πράξ. 7: 17, Πράξ. 7: 34, Πράξ. 13: 17, Εβρ. 11: 26

128 Ἂἰθίοψ, -οπος, ὁ Этыёп

Арыг.: Αἰθίοψ (гл. Αἰθιοπία, -ας, ἡ Этыёпія) Транс.: Aithiops Н.З.: Αἰθιόπων Πράξ. 8: 27 Αἰθίοψ Πράξ. 8: 27

132 Αἰνέας, -ου, ὁ Эней

Арыг.: Αἰνέας Транс.: Ainēas Н.З.: Αἰνέαν Πράξ. 9: 33

137 Ἂἰνών, ἡ Энона

Арыг.: עַיִן Транс.: Ayin H5871 Н.З.: Αἰνὼν Ιωάνν. 3: 23, Πράξ. 3: 8

184 Ἁκελδαμά Акельдама

Арыг.: з арам. гл. דָּם חֵלֶק (гл. חֵלֶק H2506 і דָּם H1818 гр. χωρίον αἵματος (Ματ. 27: 8 ἀγρὸς αἵματος)) Транс.: chelek dam Н.З.: Ἁκελδαμά Πράξ. 1: 19

207 Ἀκύλας, -ᾶ, ὁ Аквіла

Арыг.: Aquila Транс.: Akvila Н.З.: Ἀκύλαν Πράξ. 18: 2, Ρωμ. 16: 3, Β’Τιμ. 4: 19 Ἀκύλας Πράξ. 18: 18, Πράξ. 18: 26, Α’Κορ. 16: 19

221 Ἀλεξανδρεύς, -έως, ὁ Александрыец

Арыг.: Ἀλεξανδρεύς (гл. Ἀλεξάνδρεια, ἡ Александрыя) Транс.: Alexandreus Н.З.: Ἀλεξανδρεὺς Πράξ. 18: 24 Ἀλεξανδρέων Πράξ. 6: 9

222 Ἀλεξανδρῖνος -η –ον Александрыйскі

Арыг.: Ἀλεξανδρῖνος (гл. Ἀλεξάνδρεια, ἡ Александрыя) Транс.: Alexandrinos Н.З.: Ἀλεξανδρινὸν Πράξ. 27: 6 Ἀλεξανδρινῷ Πράξ. 28: 11

223 Ἀλέξανδρος, -ου, ὁ Аляксандар

Арыг.: Ἀλέξανδρος Транс.: Alexandros Н.З.: Ἀλέξανδρον Πράξ. 4: 6, Πράξ. 19: 33 Ἀλέξανδρος Πράξ. 19: 33, Α’Τιμ. 1: 20, Β’Τιμ. 4: 14 Ἀλεξάνδρου Μάρ. 15: 21

256 Ἁλφαῖος, -ου, ὁ Алфей

Арыг.: Ἀλφαῖος (гл. חֶלֶף H2501) Транс.: Alphaios Н.З.: Ἁλφαίου Ματ. 10: 3, Μάρ. 2: 14, Μάρ. 3: 18, Λουκ. 6: 15, Πράξ. 1: 13

284 Ἀμιναδάβ, ὁ Амінадаб

Арыг.: עַמִּינָדָב (гл. עַם H5971 і נָדַב H5068) Транс.: Amminadab H5992 Н.З.: Ἀμιναδάβ Ματ. 1: 4, Ματ. 1: 4, Λουκ. 3: 33

291 Ἀμπλιᾶτος, -ου, ὁ Ампліят

Арыг.: Ampliatus Транс.: Ampliatus Н.З.: Ἀμπλιᾶτον Ρωμ. 16: 8

295 Ἀμφίπολις, -εως, ἡ Амфіпаліс

Арыг.: Ἀμφίπολις (гл. ἀμφότερος G297 і πόλις G4172) Транс.: Amphipolis Н.З.: Ἀμφίπολιν Πράξ. 17: 1

300 Ἀμών, ὁ Амон

Арыг.: אָמוֹן Транс.: Amon H526 Н.З.: Ἀμών Ματ. 1: 10, Ματ. 1: 10

301 Ἀμώς, ὁ Амос

Арыг.: אָמוֹץ Транс.: Amoz H531 Н.З.: Ἀμώς Λουκ. 3: 25

367 Ἁνανίας, -ου, ὁ Ананія

Арыг.: חֲנַנְיָה (гл. חָנַן H2603 і יָהּ H3050) Транс.: Chananyah H2608 Н.З.: Ἀνανίαν Πράξ. 9: 12 Ἀνανίας Πράξ. 5: 1, Πράξ. 5: 5, Πράξ. 9: 10, Πράξ. 9: 13, Πράξ. 9: 17, Πράξ. 22: 12, Πράξ. 23: 2, Πράξ. 24: 1 Ἀνανία Πράξ. 5: 3, Πράξ. 9: 10

406 Ἀνδρέας, -ου, ὁ Андрэй

Арыг.: Ἀνδρέας Транс.: Andreas Н.З.: Ἀνδρέαν Ματ. 4: 18, Μάρ. 1: 16, Μάρ. 3: 18, Λουκ. 6: 14 Ἀνδρέας Ματ. 10: 2, Μάρ. 13: 3, Ιωάνν. 1: 40, Ιωάνν. 6: 8, Ιωάνν. 12: 22, Πράξ. 1: 13 Ἀνδρέᾳ Ιωάνν. 12: 22 Ἀνδρέου Μάρ. 1: 29, Ιωάνν. 1: 44

408 Ἀνδρόνικος, -ου, ὁ Андронік

Арыг.: Ἀνδρόνικος (гл. ἀνήρ G435 і νῖκος G3534) Транс.: Andronikos Н.З.: Ἀνδρόνικον Ρωμ. 16: 7

451 Ἅννα, -ας, ἡ Ганна*

Арыг.: חַנָּה Транс.: Channah H2584 Н.З.: Ἄννα Λουκ. 2: 36, Λουκ. 3: 2

452 Ἄννας, -α, ὁ Анна

Арыг.: חֲנַנְיָה (скароч. імя гл. Ἅνανος-α, ὁ) Транс.: Chananyah H2608 Н.З.: Ἄνναν Ιωάνν. 18: 13, Πράξ. 4: 6 Ἄννας Ιωάνν. 18: 24

490 Ἀντιόχεια, -ας, ἡ Антыёхія

Арыг.: Ἀντιόχεια Транс.: Antiocheia Н.З.: Ἀντιόχειαν Πράξ. 11: 20, Πράξ. 11: 26, Πράξ. 11: 27, Πράξ. 13: 14, Πράξ. 14: 21, Πράξ. 14: 26, Πράξ. 15: 22, Πράξ. 15: 23, Πράξ. 15: 30, Πράξ. 18: 22, Γαλ. 2: 11 Ἀντιοχείας Πράξ. 11: 19, Πράξ. 11: 22, Πράξ. 14: 19 Ἀντιόχεια Πράξ. 11: 26, Πράξ. 13: 1, Πράξ. 15: 35, Β’Τιμ. 3: 11

491 Ἀντιοχεύς, -έως, ὁ Антыёх

Арыг.: Ἀντιοχεύς (гл. G490) Транс.: Antiocheus Н.З.: Ἀντιοχέα Πράξ. 6: 5

493 Ἀντίπας, -α, ὁ Антыпа

Арыг.: Ἀντιπᾶς Транс.: Antipas Н.З.: Ἀντίπας Αποκ. 2: 13

494 Ἀντιπατρίς, -ίδος, ἡ Антыпатрыда

Арыг.: Ἀντιπατρίς (гл. ἀντί G473 і πατρίς G3968) Транс.: Antipatris Н.З.: Ἀντιπατρίδα Πράξ. 23: 31

559 Ἀπελλῆς, -οῦ, ὁ Апялей

Арыг.: Ἀπελλῆς Транс.: Apellés Н.З.: Ἀπελλῆν Ρωμ. 16: 10

623 Ἀπολλύων, -ονος, ὁ Апаліён

Арыг.: Ἀπολλύων (гл. ἀπόλλυμι G622 (гл. ἀπό G575 і ὄλεθρος G3639)) Транс.: Apollión Н.З.: Ἀπολλύων Αποκ. 9: 11

624 Ἀπολλωνία, -ας, ἡ Апалонія

Арыг.: Ἀπολλωνία Транс.: Apollónia Н.З.: Ἀπολλωνίαν Πράξ. 17: 1

625 Ἀπολλῶς, -ῶ, ὁ Апалoс

Арыг.: Ἀπολλῶς Транс.: Apollós Н.З.: Ἀπολλῶς Πράξ. 18: 24, Α’Κορ. 3: 5, Α’Κορ. 3: 6, Α’Κορ. 3: 22 Ἀπολλώ Πράξ. 19: 1, Α’Κορ. 1: 12, Α’Κορ. 3: 4, Α’Κορ. 4: 6, Α’Κορ. 16: 12, Τίτ. 3: 13

675 Ἄππιος Апій

Арыг.: Appius Транс.: Appius Н.З.: Ἄππίου Πράξ. 28: 15

682 Ἀπφία, -ας, ἡ Апфія

Арыг.: Ἀπφία Транс.: Apphia Н.З.: Ἀπφία Φιλήμ. 1: 2

688 Ἀραβία, -ας, ἡ Арабія

Арыг.: עֲרָב Транс.: Arab H6152 Н.З.: Ἀραβιαν Γαλ. 1: 17 Ἀραβία Γαλ. 4: 25

689 Ἀράμ, ὁ Арам

Арыг.: רָם Транс.: Ram H7410 Н.З.: Ἀράμ Ματ. 1: 3, Ματ. 1: 4, Λουκ. 3: 33

690 Ἄραψ, -βος, ὁ Араб

Арыг.: Ἄραψ (гл. G688) Транс.: Araps Н.З.: Ἄραβες Πράξ. 2: 11

697 Ἄρειος (Άρειος πάγος, ὁ) Арэй (Арэапаг)

Арыг.: Ἄρειος Транс.: Areios (узгорак бога Арэя (Марса) у Атэнах) Н.З.: Ἄρειον Πράξ. 17: 19 Ἄρειου Πράξ. 17: 22;

698 Ἀρεοπαγίτης, -ου, ὁ Арэапагіт

Арыг.: Ἀρεοπαγίτης Транс.: Areopaités (арэяпагіт – суддзя арэапагу (гл. G697)) Н.З.: Ἀρεοπαγίτης Πράξ. 17: 34

702 Ἁρέτας, -α, ὁ Арэта

Арыг.: Ἀρέτας Транс.: Aretas Н.З.: Ἀρέτας Α’Πέτρ. 2: 9

707 Ἁριμαθαία, -ας, ἡ Арыматэя

Арыг.: רָמָה Транс.: Ramah H7414 Н.З.: Ἀριμαθαίας Ματ. 27: 57, Μάρ. 15: 43, Λουκ. 23: 51, Ιωάνν. 19: 38

708 Ἀρίσταρχος, -ου, ὁ Арыстарх

Арыг.: Ἀρίσταρχος Транс.: Aristarchos Н.З.: Ἀρισταρχον Πράξ. 19: 29 Ἀρισταρχος Πράξ. 20: 4, Κολ. 4: 10, Φιλήμ. 1: 24 Ἀρισταρχου Πράξ. 27: 2

711 Ἀριστόβουλος, -ου, ὁ Арыстабул

Арыг.: Ἀριστόβουλος (гл. G708 і βουλή G1012) Транс.: Aristoboulos Н.З.: Ἀριστοβουλου Ρωμ. 16: 10

717 Ἁρμαγεδών Армагедон

Арыг.: מְגִדּוֹ (гл. גָּדַד H1413) הָר Транс.: har Meiddon (гара (горы) Мэгіддон) Н.З.: Ἀρμαγεδδών Αποκ. 16: 16

734 Ἀρτεμᾶς, -ᾶ, ὁ Арцём*

Арыг.: Ἀρτεμᾶς Транс.: Artemas Н.З.: Ἀρτεμαν Τίτ. 3: 12

735 Ἄρτεμις, -ιδος, ἡ Артэміда

Арыг.: Ἄρτεμις Транс.: Artemis (лат. Дзіяна) Н.З.: Ἄρτεμιδος Πράξ. 19: 24, Πράξ. 19: 27, Πράξ. 19: 35 Ἄρτεμις Πράξ. 19: 28, Πράξ. 19: 34

742 Ἀρφαξάδ, ὁ Арфаксад

Арыг.: אַרְפַּכְשַׁד Транс.: ArpakHad H775 Н.З.: Ἀρφαξάδ Λουκ. 3: 36

745 Ἀρχέλαος, -ου, ὁ Архелай

Арыг.: Ἀρχέλαος Транс.: Archelaos Н.З.: Ἀρχέλαος Ματ. 2: 22

751 Ἄρχιππος -ου, ὁ Архіп

Арыг.: Ἄρχιππος Транс.: Archippos Н.З.: Ἄρχιππω Κολ. 4: 17, Φιλήμ. 1: 2

760 Ἀσά, ὁ Аса

Арыг.: אָסָא Транс.: Asa H609 Н.З.: Ἀσά Ματ. 1: 7, Ματ. 1: 8

768 Ἀσήρ, ὁ Асер

Арыг.: אָשֵׁר Транс.: Aher H836 Н.З.: Ἀσήρ Λουκ. 2: 36, Αποκ. 7: 6

773 Ἀσία, -ας, ἡ Азія*

Арыг.: Ἀσία Транс.: Asia Н.З.: Ἀσίαν Πράξ. 2: 9, Πράξ. 19: 10, Πράξ. 19: 22, Πράξ. 20: 18, Πράξ. 27: 2 Ἀσίας Πράξ. 6: 9, Πράξ. 19: 26, Πράξ. 20: 4, Πράξ. 21: 27, Πράξ. 24: 18, Α’Κορ. 16: 19, Α’Πέτρ. 1: 1 Ἀσίᾳ Πράξ. 16: 6, Πράξ. 19: 27, Πράξ. 20: 16, Β’Κορ. 1: 8, Β’Τιμ. 1: 15, Αποκ. 1: 4, Αποκ. 1: 11

774 Ἀσιανός, -οῦ, ὁ Азіят*

Арыг.: Ἀσιανός (гл. G773) Транс.: Asianos Н.З.: Ἀσιανοί Πράξ. 20: 4

775 Ἀσιάρχης, -ου, ὁ Азіярх*

Арыг.: Ἀσιάρχης (гл. G773 і G757) Транс.: Asiarchés Н.З.: Ἀσιαρχῶν Πράξ. 19: 31

789 Ἂσσος, -ου, ἡ Ас

Арыг.: Ἄσσος Транс.: Assos Н.З.: Ἄσσον Πράξ. 20: 13, Πράξ. 20: 14

799 Ἀσύγκριτος, -ου, ὁ Асінкрыт

Арыг.: Ἀσύγκριτος Транс.: Asinkritos Н.З.: Ἀσύγκριτον Ρωμ. 16: 14

825 Ἀττάλεια, -ας, ἡ Аталія

Арыг.: Ἀττάλεια Транс.: Attaleia Н.З.: Ἀττάλειαν Πράξ. 14: 25

828 Ἂὐγοῦστος, -ου, ὁ Аўгуст

Арыг.: Auustus Транс.: Auustus G828 Н.З.: Αὐγούστου Λουκ. 2: 1

881 Ἀχάζ, ὁ Ахаз

Арыг.: אָחָז Транс.: Achaz H271 Н.З.: Ἀχάζ Ματ. 1: 9, Ματ. 1: 9

882 Ἀχαΐα, -ας, ἡ Ахая*

Арыг.: Ἀχαΐα Транс.: Achaia Н.З.: Ἀχαίαν Πράξ. 18: 27, Πράξ. 19: 21 Ἀχαίας Πράξ. 18: 12, Ρωμ. 16: 5, Α’Κορ. 16: 15, Β’Κορ. 11: 10 Ἀχαία Ρωμ. 15: 26, Β’Κορ. 1: 1, Β’Κορ. 9: 2, Α’Θεσσ. 1: 7, Α’Θεσσ. 1: 8

883 Ἀχαϊκός, -οῦ, ὁ Ахаец*

Арыг.: Ἀχαϊκός (гл. G882) Транс.: Achaikos Н.З.: Ἀχαϊκοῦ Α’Κορ. 16: 17, Α’Κορ. 16: 24

885 Ἀχίμ -χίμ, ὁ Ахім

Арыг.: יוֹקִים Транс.: Yokim H3137 Н.З.: Ἀχίμ Ματ. 1: 14, Ματ. 1: 14

Β β

896 Βάαλ, ὁ Бааль

Арыг.: בַּעַל Транс.: Ba’al H1168 Н.З.: Βάαλ Ρωμ. 11: 4

897 Βαβυλών, -ῶνος, ἡ Бабілон

Арыг.: בָּבֶל (з аккад., гл. בָּלַל H1101) Транс.: Babel H894 Н.З.: Βαβυλῶνι Α’Πέτρ. 5: 13 Βαβυλῶνος Ματ. 1: 11, Ματ. 1: 12, Ματ. 1: 17, Ματ. 1: 17, Πράξ. 7: 43 Βαβυλών Αποκ. 14: 8, Αποκ. 16: 19, Αποκ. 17: 5, Αποκ. 18: 2, Αποκ. 18: 10, Αποκ. 18: 21

903 Βαλαάμ, ὁ Балаам

Арыг.: בִּלְעָם (гл. בַּל H1077 і עָם H5971) Транс.: Bilam (Bal-am) H1109 Н.З.: Βαλαάμ Β’Πέτρ. 2: 15, Ιουδ. 1: 11, Αποκ. 2: 14

904 Βαλάκ, ὁ Балак

Арыг.: בָּלָק Транс.: Balaq H1111 Н.З.: Βαλάκ Αποκ. 2: 14

910 Βαπτιστής Хрысціцель*

Арыг.: Βαπτιστής (гл. βαπτίζω G907) Транс.: baptistés Н.З.: Βαπτιστήν Ματ. 16: 14, Μάρ. 8: 28, Λουκ. 9: 19 Βαπτιστὴς Ματ. 3: 1, Ματ. 14: 2, Λουκ. 7: 20, Λουκ. 7: 33 Βαπτιστοῦ Ματ. 11: 11, Ματ. 11: 12, Ματ. 14: 8, Ματ. 17: 13, Μάρ. 6: 24, Μάρ. 6: 25, Λουκ. 7: 28

912 Βαραββᾶς, -ᾶ, ὁ Бараба

Арыг.: гл. арам. בַּר H1247 і Ἀββᾶ G5 (гл. арам. אַב H1), (сын Аббы (айца)) Н.З.: Βαραββᾶν Ματ. 27: 16, Ματ. 27: 17, Ματ. 27: 20, Ματ. 27: 21, Ματ. 27: 26, Μάρ. 15: 11, Μάρ. 15: 15, Λουκ. 23: 18, Ιωάνν. 18: 40 Βαραββᾶς Μάρ. 15: 7, Ιωάνν. 18: 40

913 Βαράκ, ὁ Барак

Арыг.: בָּרָק (гл. בָּרַק H1299) Транс.: Baraq H1301 Н.З.: Βαράκ Εβρ. 11: 32

914 Βαραχίας, -ου, ὁ Барахія

Арыг.: בֶּרֶכְיָה (гл. בָּרַך H1288 і יָהּ H3050) Транс.: Berekyah H1296 Н.З.: Βαραχίου Ματ. 23: 35

918 Βαρθολομαῖος, -ου, ὁ Барталамей

Арыг.: з арам. гл. בַּר H1247 і תַּלְמָי H8526 (гл. תֶּלֶם H8525), (сын Талмея) Транс.: bar- Talmay Н.З.: Βαρθολομαῖον Μάρ. 3: 18, Λουκ. 6: 14 Βαρθολομαῖος Ματ. 10: 3, Πράξ. 1: 13

919 Βαριησοῦς, -οῦ, ὁ Барыесус

Арыг.: з арам. гл. בַּר H1247 і יְהוֹשׁוּעַ H3091 (сын Месіі) Транс.: bar-YehoHua Н.З.: Βαριησοῦς Πράξ. 13: 6

920 Βαριωνᾶ (ς) Барыёна

Арыг.: з арам. гл. בַּר H1247 і יוֹנָה H3124 (сын Ёны) Транс.: bar-Yonah Н.З.: Βαριωνᾶ Ματ. 6: 17

921 Βαρναβᾶς, -ᾶ, ὁ Барнаба

Арыг.: з арам. гл. בַּר H1247 і נְבִיָּאה H5029 (з арам. гл. נָבִיא H5030), (сын суцяшэння, гр. υἱὸς παρακλήσεως) Транс.: bar-nebi (nabi) Н.З.: Βαρναβᾶν Πράξ. 11: 22, Πράξ. 13: 2, Πράξ. 13: 7, Πράξ. 13: 50, Πράξ. 14: 12, Πράξ. 15: 2, Πράξ. 15: 36, Πράξ. 15: 39 Βαρναβᾶς Πράξ. 4: 36, Πράξ. 9: 27, Πράξ. 11: 25, Πράξ. 12: 25, Πράξ. 13: 1, Πράξ. 13: 46, Πράξ. 14: 14, Πράξ. 15: 35, Πράξ. 15: 37, Α’Κορ. 9: 6, Γαλ. 2: 13 Βαρναβᾶ Πράξ. 11: 30, Πράξ. 13: 43, Πράξ. 14: 20, Πράξ. 15: 2, Πράξ. 15: 12, Πράξ. 15: 22, Πράξ. 15: 25, Γαλ. 2: 1, Γαλ. 2: 9, Κολ. 4: 10

923 Βαρσαββᾶς, -ᾶ, ὁ Барсаба

Арыг.: з арам. гл. בַּר H1247 і צְבָא H6634 (з арам. гл. צָבָא H6633), (сын жадання, хацення) Транс.: bar-tseba (tsaba) Н.З.: Βαρσαββᾶν Πράξ. 1: 23, Πράξ. 15: 22

924 Βαρτιμαῖος, -ου, ὁ Бартымей

Арыг.: з арам. гл. בַּר H1247 і טָמֵא H2931 (гл. טָמֵא H2930), (сын апаганены, нячысты) Транс.: bar-tame Н.З.: Βαρτιμαῖος Μάρ. 10: 46

954 Βεελζεβούλ, ὁ Бээльзебул

Арыг.: בַּעַל (гл. בַּעַל H1168) זְבוּב (гл. זְבוּב H2070), (мянушка сатаны, пан бруду, валадар дэманаў – ἄρχων τῶν δαιμονίων) Транс.: Baal-zebub H1176 Н.З.: Βεελζεβούλ Ματ. 10: 25, Ματ. 12: 24, Ματ. 12: 27, Μάρ. 3: 22, Λουκ. 11: 15, Λουκ. 11: 18, Λουκ. 11: 19

955 Βελιάρ, ὁ Бэліяр

Арыг.: בְּלִיַּעַל (гл. בְּלִי H1097 і יָעַל H3276) Транс.: beliyyaal H1100 Н.З.: Βελιάρ Β’Κορ. 6: 15

958 Βενιαμίν, ὁ Бэніямін

Арыг.: בִּנְיָמִן (гл. בֵּן H1121 і יָמִין H3225), (сын правіцы, Божага Провіду) Транс.: Binyamin H1144 Н.З.: Βενιαμίν Πράξ. 13: 21, Ρωμ. 11: 1, Φιλ. 3: 5, Αποκ. 7: 8

959 Βερνίκη, -ης, ἡ Бэрніка

Арыг.: Βερνίκη (гл. φέρω G5342 і νίκη G3529) Транс.: Berniké Н.З.: Βερνίκης Πράξ. 25: 23 Βερνίκη Πράξ. 25: 13, Πράξ. 26: 30

960 Βέροια, -ας, ἡ Бэроя

Арыг.: Βέροια Транс.: Beroia Н.З.: Βέροιαν Πράξ. 17: 10 Βέροια Πράξ. 17: 13

961 Βεροιαῖος -α -ον Бэроец

Арыг.: Βεροιαῖος Транс.: Beroiaios Н.З.: Βεροιαῖος Πράξ. 20: 4

962 Βηθαβαρά ᾶς, ἡ Бэтабара

Арыг.: בַּיִת H1004 і עֲבָרָה H5679 (дом раўніны (судна)) Транс.: bayith- abarah Н.З.: Βηθαβαρά Ιωάνν. 1: 28

963 Βηθανία, -ας, ἡ Бэтанія

Арыг.: з арам. гл. ‏בֵּית H1004 і עַנְיָה (гл. חֲנַנְיָה H2608) (дом Ананіі (мілы Богу)) Транс.: bayith-аniyah Н.З.: Βηθανίαν Ματ. 21: 17, Μάρ. 11: 1, Μάρ. 11: 11, Λουκ. 19: 29, Λουκ. 24: 50, Ιωάνν. 12: 1 Βηθανίας Μάρ. 11: 12, Ιωάνν. 11: 1 Βηθανίᾳ Ματ. 26: 6, Μάρ. 14: 3, Ιωάνν. 11: 18

964 Βηθεσδά, ἡ Бэтэсда

Арыг.: з арам. гл. ‏בֵּית H1004 і חֶסֶד H2617 (гл. חָסַד H2616), (дом міласэрнасці (лаяльнасці, літасці, дабрыні)) Транс.: bayith-checed (chacad) Н.З.: Βηθεσδά Ιωάνν. 5: 2

965 Βηθλέεμ, ἡ Бэтлеем

Арыг.: з арам. гл. ‏בֵּית H1004 і לֶחֶם H3899 (дом хлеба) Транс.: bayith-lechem H1035 Н.З.: Βηθλέεμ Ματ. 2: 1, Ματ. 2: 5, Ματ. 2: 6, Ματ. 2: 8, Ματ. 2: 16, Λουκ. 2: 4, Λουκ. 2: 15, Ιωάνν. 7: 42

966 Βηθσαϊδά, ἡ Бэтсаіда

Арыг.: з арам. гл. ‏בֵּית H1004 і צַיָּדִים H6719 (гл. צַיִד H6718) (дом рыбалоўства (рыбалова)) Транс.: bayith-tsayad (tsayid) Н.З.: Βηθσαϊδάν Ματ. 11: 21, Μάρ. 6: 45, Μάρ. 8: 22 Βηθσαΐδα Λουκ. 9: 10, Λουκ. 10: 13, Ιωάνν. 1: 44, Ιωάνν. 12: 21

967 Βηθφαγή, ἡ Бэтфага

Арыг.: з арам. гл. ‏בֵּית H1004 і פַּג H6291 (дом несаспелай смоквы) Транс.: bayith- pag Н.З.: Βηθφαγή Ματ. 21: 1, Μάρ. 11: 1, Λουκ. 19: 29

978 Βιθυνία, -ας, ἡ Бітынія

Арыг.: Βιθυνία Транс.: Bithunia Н.З.: Βιθυνίαν Πράξ. 16: 7 Βιθυνίας Α’Πέτρ. 1: 1

986 Βλάστος, -ου, ὁ Бласт

Арыг.: Βλάστος (гл. βλαστάνω 985) Транс.: Blastos Н.З.: Βλάστος Πράξ. 12: 20

993 Βοανηργές Бааняргес

Арыг.: בֵּן H1121 (з арам. гл. בַּר H1247 і רְגַז H7265 (сын грома)) Транс.: ben (bar)- regaz Н.З.: Βοανηργές Μάρ. 3: 17

1003 Βόες, ὁ Боэс

Арыг.: בֹּעַז Транс.: Boaz H1162 Н.З.: Βοὲς Ματ. 1: 5, Ματ. 1: 5, Λουκ. 3: 32

1007 Βοσόρ, ὁ Басор

Арыг.: בְּעוֹר Транс.: Beor H1160 Н.З.: Βοσόρ Β’Πέτρ. 2: 15

Γ γ

1042 Γαββαθᾶ, ἡ Габата́

Арыг.: з арам. гл. אָתָה גַּב‎ Транс.: gab H01355 athah H857 (пляцоўка ў Ерусаліме, якая выкарыстоўвалася для Рымскага суда, на гр. мове Λιθόστρωτον G3038 (выбрукаваны камянямі))Н.З.: Γαββαθᾶ Ιωάνν. 19: 13

1043 Γαβριήλ, ὁ Габрыэль

Арыг.: גַּבְרִיאֵל Транс.: Gabriel H1403 (імя арханёла, (чалавек Бога, гл. Бога)) Н.З.: Γαβριήλ Λουκ. 1: 19, Λουκ. 1: 26

1045 Γάδ, ὁ Гад

Арыг.: גָּד Транс.: Gad H1410 Н.З.: Γάδ Αποκ. 7: 5

1046 Γαδαρηνός, ή, όν Гадарынец

Арыг.: Γαδαρηνός Транс.: Gadarénos Н.З.: Γαδαρηνῶν Μάρ. 5: 1, Λουκ. 8: 26, Λουκ. 8: 37

1048 Γάζα, ης, ἡ Газа

Арыг.: עַזָּה Транс.: Azzah Н.З.: Γάζαν Πράξ. 8: 26

1050 Γάϊος, -ου, ὁ Гай

Арыг.: Gaius Транс.: Gaius Н.З.: Γαῖον Πράξ. 19: 29, Α’Κορ. 1: 14 Γαῖος Πράξ. 20: 4, Ρωμ. 16: 23 Γαίῳ 01: 01: 00

1052 Γαλάτης, ου, ὁ Галат

Арыг.: Γαλάτης (гл. G1053) Транс.: Galatés Н.З.: Γαλάται Γαλ. 3: 1

1053 Γαλατία, ας, ἡ Галатыя

Арыг.: Γαλατία Транс.: Galatia Н.З.: Γαλατίαν Β’Τιμ. 4: 10 Γαλατίας Α’Κορ. 16: 1, Γαλ. 1: 2, Α’Πέτρ. 1: 1

1054 Γαλατικός, ή, όν Галатскі

Арыг.: Γαλατικός (гл. G1053) Транс.: Galatikos Н.З.: Γαλατικὴν Πράξ. 16: 6, Πράξ. 18: 23

1056 Γαλιλαία, -ας, ἡ Галілея

Арыг.: גָּלִיל Транс.: galil H1551 Н.З.: Γαλιλαίαν Ματ. 4: 12, Ματ. 4: 23, Ματ. 26: 32, Ματ. 28: 7, Ματ. 28: 10, Ματ. 28: 16, Μάρ. 1: 14, Μάρ. 1: 39, Μάρ. 14: 28, Μάρ. 16: 7, Λουκ. 2: 39, Λουκ. 4: 14, Λουκ. 23: 6, Ιωάνν. 1: 43, Ιωάνν. 4: 3, Ιωάνν. 4: 43, Ιωάνν. 4: 45, Ιωάνν. 4: 47, Ιωάνν. 4: 54 Γαλιλαίας Ματ. 2: 22, Ματ. 3: 13, Ματ. 4: 18, Ματ. 4: 25, Ματ. 15: 29, Ματ. 19: 1, Ματ. 21: 11, Ματ. 27: 55, Μάρ. 1: 9, Μάρ. 1: 16, Μάρ. 1: 28, Μάρ. 3: 7, Μάρ. 6: 21, Μάρ. 7: 31, Μάρ. 9: 30, Λουκ. 1: 26, Λουκ. 2: 4, Λουκ. 3: 1, Λουκ. 4: 31, Λουκ. 4: 44, Λουκ. 5: 17, Λουκ. 8: 26, Λουκ. 17: 11, Λουκ. 23: 5, Λουκ. 23: 49, Λουκ. 23: 55, Ιωάνν. 2: 1, Ιωάνν. 2: 11, Ιωάνν. 4: 46, Ιωάνν. 6: 1, Ιωάνν. 7: 41, Ιωάνν. 7: 52, Ιωάνν. 7: 52, Ιωάνν. 12: 21, Ιωάνν. 21: 2, Πράξ. 9: 31, Πράξ. 10: 37, Πράξ. 13: 31 Γαλιλαίαα Ματ. 4: 15, Ματ. 17: 22, Μάρ. 15: 41, Λουκ. 24: 6, Ιωάνν. 7: 1, Ιωάνν. 7: 9

1057 Γαλιλαῖος, αία, αῖον Галілеец

Арыг.: Γαλιλαῖος (гл. G1056)Транс.: Galilaios Н.З.: Γαλιλαῖοι Λουκ. 13: 2, Ιωάνν. 4: 45, Πράξ. 1: 11, Πράξ. 2: 7 Γαλιλαῖος Μάρ. 14: 70, Λουκ. 22: 59, Λουκ. 23: 6, Πράξ. 5: 37 Γαλιλαίους Λουκ. 13: 2 Γαλιλαίου Ματ. 26: 69 Γαλιλαίων Λουκ. 13: 1

1058 Γαλλίων, ῶνος, ὁ Галіён

Арыг.: Gallio Транс.: Gallio Н.З.: Γαλλίωνιι Πράξ. 18: 17 Γαλλίωνος Πράξ. 18: 12 Γαλλίων Πράξ. 18: 14

1059 Γαμαλιήλ, ὁ Гамаліэль

Арыг.: גַּמְלִיאֵל (гл. גָּמַל H1580 і אֵל H410 (дапамага Бога (Божай моцы і сілы)) Транс.: Gamliel H1583 Н.З.: Γαμαλιήλ Πράξ. 5: 34, Πράξ. 22: 3

1066 Γεδεών, ὁ Гедэон

Арыг.: גִּדְעוֹן Транс.: Gidon H1439 Н.З.: Γεδεών Εβρ. 11: 32

1068 Γεθσημανί, ἡ Гетсемані

Арыг.: з арам. гл. גַּת‎ і שֶׁמֶן (алейный прэс, аліўкавы сад) Транс.: gath H1660 shemen H8081 Н.З.: Γεθσημανί ατ. 26: 36, Μάρ. 14: 32

1082 Γεννησαρέτ, ἡ Генесарэт

Арыг.: כִּנְּרוֹת Транс.: Kinaroth альбо Kinnereth H3672 Н.З.: Γεννησαρέτ Ματ. 14: 34, Μάρ. 6: 53, Λουκ. 5: 1

1086 Γεργεσηνός, η, ον Гергесен

Арыг.: יגִּרְגָּשִׁ Транс.: Girgashi H1622 Н.З.: Γερασηνῶν Ματ. 8: 28

1115 Γολγοθᾶ, ἡ Галгота

Арыг.: לגִּלְגָּ Транс.: Gilgal H1537 Н.З.: Γολγοθά Ματ. 27: 33 , Ιωάνν. 19: 17 Γολγοθὰν Μάρ. 15: 22

1116 Γόμορρα, ων, τα Гамора

Арыг.: העֲמֹרָ (гл. עָמַר H6014 (вязаць снапы; схіляць да рабства, занявольваць)) Транс.: Amorah H6017 Н.З.: Γομόρρας Β’Πέτρ. 2: 6 Γόμορρα Ρωμ. 9: 29, Ιουδ. 1: 7 Γομόρροις Μάρ. 6: 11 Γομόρρων Ματ. 10: 15

1136 Γώγ, ὁ Гог

Арыг.: גגּוֹ Транс.: Gog H1463 Н.З.: Γὼγ Αποκ. 20: 8

Δ δ

1138 Δαυίδ, ὁ Давід

Арыг.: דדָּוִ Транс.: David H1732 Н.З.: Δαυὶδ Ματ. 1: 1, Ματ. 1: 6, Ματ. 1: 6, Ματ. 1: 17, Ματ. 1: 17, Ματ. 1: 20, Ματ. 9: 27, Ματ. 12: 3, Ματ. 12: 23, Ματ. 15: 22, Ματ. 20: 30, Ματ. 20: 31, Ματ. 21: 9, Ματ. 21: 15, Ματ. 22: 42, Ματ. 22: 43, Ματ. 22: 45, Μάρ. 2: 25, Μάρ. 10: 47, Μάρ. 10: 48, Μάρ. 11: 10, Μάρ. 12: 35, Μάρ. 12: 36, Μάρ. 12: 37, Λουκ. 1: 27, Λουκ. 1: 32, Λουκ. 1: 69, Λουκ. 2: 4, Λουκ. 2: 4, Λουκ. 2: 11, Λουκ. 3: 31, Λουκ. 6: 3, Λουκ. 18: 38, Λουκ. 18: 39, Λουκ. 20: 41, Λουκ. 20: 42, Λουκ. 20: 44, Ιωάνν. 7: 42, Ιωάνν. 7: 42, Πράξ. 1: 16, Πράξ. 2: 25, Πράξ. 2: 29, Πράξ. 2: 34, Πράξ. 4: 25, Πράξ. 7: 45, Πράξ. 13: 22, Πράξ. 13: 22, Πράξ. 13: 34, Πράξ. 13: 36, Πράξ. 15: 16, Ρωμ. 1: 3, Ρωμ. 4: 6, Ρωμ. 11: 9, Β’Τιμ. 2: 8, Εβρ. 4: 7, Εβρ. 11: 32, Αποκ. 3: 7, Αποκ. 5: 5, Αποκ. 22: 16

1148 Δαλμανουθά, ἡ Далманута

Арыг.: ΔαλμανουθάТранс.: Dalmanoutha Н.З.: Δαλμανουθά Μάρ. 8: 10

1149 Δαλματία, ας, ἡ Далматыя

Арыг.: Δαλματία Транс.: Dalmatia Н.З.: Δαλματίαν Β’Τιμ. 4: 10

1152 Δάμαρις, ιδος, ἡ Дамарыда

Арыг.: Δάμαρις Транс.: Damaris Н.З.: Δάμαρις Πράξ. 17: 34

1153 Δαμασκηνός, ή, όν Дамаскі

Арыг.: Δαμασκηνός (гл. G1154) Транс.: Damaskénos Н.З.: Δαμασκηνῶν Β’Κορ. 11: 32

1154 Δαμασκός, -οῦ, ὁ Дамаск

Арыг.: קדַּמֶּשֶׂ Транс.: Dammeseq H1834 Н.З.: Δαμασκὸν Πράξ. 9: 2, Πράξ. 9: 8, Πράξ. 22: 5, Πράξ. 22: 10, Πράξ. 22: 11, Πράξ. 26: 12, Γαλ. 1: 17 Δαμασκῷ Πράξ. 9: 3, Πράξ. 9: 10, Πράξ. 9: 19, Πράξ. 9: 22, Πράξ. 9: 27, Πράξ. 22: 6, Πράξ. 26: 20, Β’Κορ. 11: 32

1158 Δανιήλ, ὁ Даніэль

Арыг.: לדִּנִיֵּא Транс.: Daniel H1840 Н.З.: Δανιήλ Ματ. 24: 15, Μάρ. 13: 14

1179 Δεκάπολις, εως, ἡ Дэкапаліс

Арыг.: Δεκάπολις (гл. δέκα G1176 і πόλις G4172) Транс.: Dekapolis Н.З.: Δεκαπόλει Μάρ. 5: 20 Δεκαπόλεως  Ματ. 4: 25, Μάρ. 7: 31

1190 Δερβαῖος, α, ον Дэрбіец

Арыг.: Δερβαῖος (гл. G1191)Транс.: Derbaios Н.З.: Δερβαῖος Πράξ. 20: 4

1191 Δέρβη, ης, ἡ Дэрба

Арыг.: Δέρβη Транс.: Derbé Н.З.: Δέρβην Πράξ. 14: 6, Πράξ. 14: 20, Πράξ. 16: 1

1214 Δημᾶς, ᾶ, ὁ Дэма

Арыг.: Δημᾶς (скарочанае імя гл. G1216) Транс.: Démas Н.З.: Δημᾶς Κολ. 4: 14, Β’Τιμ. 4: 10, Φιλήμ. 1: 24

1216 Δημήτριος, ου, ὁ Дзіміртый*

Арыг.: Δημήτριος Транс.: Démétrios Н.З.: Δημήτριος  Πράξ. 19: 24, Πράξ. 19: 38 Δημητρίῳ Υ’Ιωάνν.1: 12

1324 Δίδυμος, ου, ὁ Дыдымас

Арыг.: Δίδυμος (двойня (блізня), мянушка (прозвішча) апостала Тамаша) Транс.: Didumos Н.З.: διδυμος Ιωάνν. 11: 16, Ιωάνν. 20: 24, Ιωάνν. 21: 2

1354 Διονύσιος, ου, ὁ Дыянісій

Арыг.: Διονύσιος Транс.: Dionusios Н.З.: Διονύσιος Πράξ. 17: 34

1359 Διόσκουροι, ων, οἱ Дыёскуры

Арыг.: Διόσκουροι (маладыя сыны бога Зеўса (блізняты Κάστωρ і Πολυδεύκης) Транс.: Dioskouroi  Н.З.: Διοσκούροις Πράξ. 28: 11

1361 Διοτρέφης, φους, ὁ Дыятрэф

Арыг.: Διοτρεφής (ускормлены Зеўсам, гадаванец Зеўса) Транс.: Diotrephés  Н.З.: Διοτρεφής Υ’Ιωάνν. 1: 9

1393 Δορκάς, άδος, ἡ Даркада

Арыг.: Δορκάς (імя хрысціянкі, сарна) Транс.: Dorkas; Н.З.: Δορκάς Πράξ. 9: 36, Πράξ. 9: 39

1409 Δρούσιλλα, ης, ἡ Друсіла

Арыг.: Drusilla Транс.: Drusilla Н.З.: Δρουσίλλῃ Πράξ. 24: 24

з грэцкай мовы для Новага Запавету

● У дачыненні да Новага Запавету здзяйсняецца транскрыпцыя імён уласных і геаграфічных назваў з грэцкай і лацінскай моў. Назвы, якія паходзяць з гэбрайскай і арамейскай моў, для транскрыпцыі на беларускую мову таксама бяруцца з грэцкай традыцыі напісання.

Прыклад:

67 Ἀγρίππας, -α, ὁ Агрыпа, Арыг.з грэцкай мовы: Ἀγρίππας

207 Ἀκύλας, -ᾶ, ὁ Аквіла, Арыг. з лацінскай мовы: Aquila

284 Ἀμιναδάβ, ὁ Амінадаб, Арыг. з гэбрайскай мовы: עַמִּינָדָב

● Перадаецца аканне і яканне

Прыклад:

625 Ἀπολλῶς, -ῶ, ὁ - Апалoс

698 Ἀρεοπαγίτης, -ου, ὁ - Арэапагіт

2493 Ἰωήλ, ὁ Яэль

● Улічваецца гістарычна замацаваная лексіка (у слоўніку пазначаецца праз *)

Прыклад:

2384 Ἰακώβ, ὁ Якуб*

3972 Παῦλος, -ου, ὁ Павел*

4588 Σέργιος, ου, ὁ Сяргей*

● Spiritus asper (густое прыдыханне) не перадаецца

Прыклад:

6 Ἅβελ, ὁ Абэль

28 Ἁγάρ, ἡ Агар

184 Ἁκελδαμά (Ἁκελδαμάχ) Акэльдама

● Утварэнне імён ўласных і геаграфічных назваў выконваецца ад асновы (улічваючы род), калі яе можна адрозна выдязліць у Родным склоне

Прыклад:

128 Ἂἰθίοψ, -οπος, ὁ Этыёп

494 Ἀντιπατρίς, -ίδος, ἡ Антыпатрыда

735 Ἄρτεμις, -ιδος, ἡ Артэміда

5405 Φοῖνιξ, ικός, ἡ Фойнік

● Перадаюцца ўстаўныя галосныя ў выпадку зьбегу зычных

Прыклад:

125 Αἴγυπτος, -ου, ἡ Ягіпет

223 Ἀλέξανδρος, -ου, ὁ Аляксандар

ГАЛОСНЫЯ

-α (ἄλφα) як –а

Прыклад:

760 Ἀσά, ὁ Аса

882 Ἀχαΐα, -ας, ἡ Ахаія

913 Βαράκ, ὁ Барак

-ε (ἒψιλόν) пася зычных –β, -δ, -θ, -ρ, -τ як – э; пасля зычных –γ, -ζ, -κ, –λ, –μ, –ν, -π, -σ, -ξ, -φ, -χ, -ψ як –е

Прыклад:

960 Βέροια, -ας, ἡ Бэроя

1191 Δέρβη, ης, ἡ Дэрба

2321 Θεόφιλος, ου, ὁ Тэафіл

698 Ἀρεοπαγίτης, -ου, ὁ Арэапагіт

2332 Θεσσαλονίκη, ῆς, ἡ Тэсалоніка

1086 Γεργεσηνός, η, ον Гергесен

954 Βεελζεβούλ, ὁ Бээльзебул

3109 Μακεδονία, -ας, ἡ Македонія

221 Ἀλεξανδρεύς, -έως, ὁ Александрыец

3318 Μεσοποταμία, ας, ἡ Месапатамія

3535 Νινευΐ, ἡ Ніневія

559 Ἀπελλῆς, -οῦ, ὁ Апелей

4562 Σερούχ, ὁ Серух

2181 Ἔφεσος, -ου, ἡ Эфес

5502 Χερούβ, τό Херуб

-η (ἦτα) пася зычных –β, -δ, -θ, -ρ, -τ як – э; пасля зычных –γ, -ζ, -κ, –λ, –μ, –ν, -π, -σ, -ξ, -φ, -χ, -ψ як –е

Прыклад:

4502 Ῥουβήν, ὁ Рубэн

3530 Νικόδημος, ου, ὁ Нікодэм (Нікадзім)

116 Ἀθῆναι, -ῶν, ἡ Атэны

2914 Κρήτη, ῆς, ἡ Крэта

2786 Κηφᾶς, ᾶ, ὁ Кефа

9 Ἀβιληνή, -ῆς, ἡ Абілена

3370 Μῆδος, ου, ὁ Медыец

3517 Νηρεύς, έως, ὁ Нерэй

1068 Γεθσημανί, ἡ Гетсемані

5344 Φῆλιξ, ός, ἡ Фелікс

4478 Ῥαχήλ, ἡ Рахель

-ι (ἰῶτα) як –і (пася зычных -δ, -θ, -ρ, -τ як -ы), ϊ як – і

Прыклад:

2797 Κίς, ὁ Кіс

3044 Λίνος, ου, ὁ Лін

3399 Μίλητος, οῦ, ἡ Мілет

1354 Διονύσιος, ου, ὁ Дыянісій

3159 Ματθίας, ου, ὁ Маттыя

4947 Συρία, ας, ἡ Сірыя

490 Ἀντιόχεια, -ας, ἡ Антыёхія

882 Ἀχαΐα, -ας, ἡ Ахаія

2533 Καϊάφας, ᾶ, ὁ Каіафа

-ο (ὂ μικρόν) як –о

Прыклад:

3533 Νικόπολις, εως, ἡ Нікопаліс

3604 Ὀζίας, ου, ὁ Озія

4195 Πόντος, ου, ὁ Понт

-υ (ὖ ψιλόν) як –і (пася зычных (–δ,-θ, -ρ, -τ як -ы)

Прыклад:

2954 Κύπρος, οῦ, ἡ Кіпр

3070 Λυδία, ας, ἡ Лідыя

3465 Μυσία, ας, ἡ Мізія

1324 Δίδυμος, ου, ὁ Дыдымас (Блізня)

2363 Θυάτειρα, ων, τά Тыатэйра

5170 Τρύφαινα, ης, ἡ Трыфайна

2161 Εὔτυχος, ου, ὁ Эўтых

-ω (ὦ μέγα) – як –о

Прыклад:

2972 Κώς, ῶ, ἡ Кос

3505 Νέρων, ωνος, ὁ Нерон

4436 Πύθων, ωνος, ὁ Пітон

● -αι як –э на пачатку слова, як –ай у сярэдзіне слова

Прыклад:

132 Αἰνέας, -ου, ὁ Энэй

5170 Τρύφαινα, ης, ἡ Трыфайна

● -αυ як –аў; ;–ав перад галоснай; -ευ як –эў (еў) перад зычнай;–эв перад галоснай -ου як –у;

Прыклад:

2803 Κλαυδία, ας, ἡ Клаўдыя

1138 Δαυίδ, ὁ Давід

2333 Θευδᾶς, ᾶ, ὁ Тэўда

2203 Ζεύς, ὁ Зеўс

2096 Εὕα, ας, ἡ Эва

2103 Εὔβουλος, ου, ὁ Эўбул

2194 Ζαβουλών, ὁ Забулон

● Сплучэнні галосных

-ια (-υα), -ιε (η) (-υε (η)), -ιο (ω) (-υο (ω)), -ιου перадаюцца як –ія (-ыя), -іе (-іэ), -іё (-ыё), -ію (-ыю);

Прыклад:

8 Ἀβιαθάρ, ὁ Абіятар

1663 Ἐλιέζερ, ὁ Эліезер

919 Βαριησοῦς, -οῦ, ὁ Барыесус

1059 Γαμαλιήλ, ὁ Гамаліэль

1359 Διόσκουροι, ων, οἱ Дыёскуры

4622 Σιών, ἡ Сіён

623 Ἀπολλύων, -ονος, ὁ Апаліён

1664 Ἐλιούδ, ὁ Эліюд

-ια, -ιε (η), -ιο (ω), -ιου на пачатку слова перадаюцца як –я, -е, -ё, -ю;

Прыклад:

2385 Ἰάκωβος, -ου, ὁ Якаб

2423 Ἰεχονίας, ου, ὁ Еханія

2445 Ἰόππη, -ης, ἡ Ёпа

2492 Ἰώβ, ὁ Ёб

2449 Ἰουδαία, -ας, ἡ Юдэя

Але:

2424 Ἰησοῦς, -ου, ὁ Ісус*

-ιωα на пачатку слова перадаецца як –я

Прыклад:

2488 Ἰωαθάμ, ὁ Ятам

2489 Ἰωάννα, ας, ἡ Яна

2491 Ἰωάννης, -ου, ὁ Ян

-ου пасля галоснай перадаецца як –ву

Прыклад:

3486 Ναούμ, ὁ Навум

4549 Σαούλ, ὁ Савул

4630  Σκευᾶς, ᾶ, ὁ Скева

ЗЫЧНЫЯ

-β (βῆτα) як –б

Прыклад:

978 Βιθυνία, -ας, ἡ Бітынія

2387 Ἰαμβρῆς, ου, ὁ Ямбрэй

3033 Λιβύη, ῆς, ἡ Лібія

-γ (γάμμα) як –г фрыкатыўнае; –γγ, – γκ,–γχ, (–γξ) як –нг, -нк, –нх, -нкс

Прыклад:

5211 Ὑμέναιος, ου, ὁ Гменей

3477 Ναγγαί, ὁ Нангай

799 Ἀσύγκριτος, -ου, ὁ Асінкрыт

2747 Κεγχρεαί, ας, ἡ Кенхрэі

-δ (δέλτα) як –д

Прыклад:

1179 Δεκάπολις, εως, ἡ Дэкапаль

1359 Διόσκουροι, ων, οἱ Дыёскуры

3070 Λυδία, ας, ἡ Лідыя

-ζ (ζῆτα) як –з;

Прыклад:

3478 Ναζαρέθ, ἡ Назарэт

3604 Ὀζίας, ου, ὁ Озія

5523 Χοραζίν, ἡ Харазін

-θ (θῆτα) як –т

Прыклад:

128 Ἂἰθίοψ, -οπος, ὁ Этыёп

918 Βαρθολομαῖος, -ου, ὁ Барталамей

965 Βηθλέεμ, ἡ Бэтлеем

-κ (κάππα) як –к

Прыклад:

2582 Κανδάκη, ῆς, ἡ Кандака

4252 Πρίσκιλλα, ης, ἡ Прыскіла

4946 Συράκουσαι, ῶν, αἱ Сіракусы

-λ (λάμδα) як –л; на канцы слова як –ль

Прыклад:

625 Ἀπολλῶς, -ῶ, ὁ Апалoс

2103 Εὔβουλος, ου, ὁ Эўбул

6 Ἅβελ, ὁ Абэль

-μ (μῦ) як –м

Прыклад:

3137 Μαρία, -ας, ἡ Марыя

4966 Συχέμ Сіхем

2060 Ἑρμῆς, οῦ, ὁ Эрмей

-ν (νῦ) як –н;

Прыклад:

3532 Νικόλαος, ου, ὁ Нікалай

3682 Ὀνήσιμος, ου, ὁ Анесім

4481 Ῥαιφάν Райфан

-ξ (ξεῖ) як –кс

Прыклад:

223 Ἀλέξανδρος, -ου, ὁ Аляксандр

742 Ἀρφαξάδ, ὁ Арфаксад

5344 Φῆλιξ, ός, ἡ Фелікс

-π (πεῖ) як –п

Прыклад:

125 Αἴγυπτος, -ου, ἡ Эгіпт

291 Ἀμπλιᾶτος, -ου, ὁ Ампліят

3828 Παμφυλία,ας,ἡ Памфілія

-ρ (ῥῶ) як –р;

Прыклад:

4466 Ῥαγαύ, ὁ Рагаў

4540 Σαμάρεια, -ας, ἡ Самарыя

5019 Ταρσός, ου, ἡ Тарс

-σ (ς) (σίγμα) як –с

Прыклад:

964 Βηθεσδά, ἡ Бэтэсда

4667 Σμύρνα, ης, ἡ Смірна

4989 Σωσίπατρος, ου, ὁ Сасіпатр

-τ (ταῦ) як –т

Прыклад:

125 Αἴγυπτος, -ου, ἡ Эгіпт

1361 Διοτρέφης, φους, ὁ Дыятрэф

5139 Τραχωνῖτις, ιδος, ἡ Траханіда

-φ (φεῖ) як –ф

Прыклад:

5359 Φιλαδέλφεια, ας, ἡ Філадэльфія

5375 Φίλιπποι, ων οἱ Філіпы

5435 Φρυγία, ας, ἡ Фрыгія

-χ (χεῖ) як –х

Прыклад:

490 Ἀντιόχεια, -ας, ἡ Антыёхія

751 Ἄρχιππος -ου, ὁ Архіп

4402 Πρόχορος, ου, ὁ Прохар

-ψ (ψεῖ) як –пс

● Падвоеныя зычныя -ββ як –б; -δδ як –д; -κκ як –к;  -λλ як –л; -μμ як –м; -ππ як –п; -ρρ як –р; -σσ як –с; -ττ як –т

Прыклад:

912 Βαραββᾶς, -ᾶ, ὁ Бараба

3 Ἀβαδδών, ὁ Абадон

4479 Ῥεβέκκα, ας, ἡ Рэбека

559 Ἀπελλῆς, -οῦ, ὁ Апелей

1695 Ἐμμαοῦς, ου, ἡ Эмаўс

2587 Καππαδοκία, ας, ἡ Кападокія

4564 Σάρρα, ας, ἡ Сара

2421 Ἰεσσαί, ὁ Ясай

825 Ἀττάλεια, -ας, ἡ Аталія

3160 Ματταθά, ὁ Матада

але:

5 Ἀββᾶ, ὁ Абба

КАНЧАТКІ

-α

● пасля зычнай перадаецца як –а

Прыклад:

5 Ἀββᾶ, ὁ Абба

1148 Δαλμανουθά, ἡ Далманута

2096 Εὕα, ας, ἡ Эва

але:

4614 Σινᾶ, τό Сінай*

● пасля галоснай перадаецца як –я

Прыклад:

624 Ἀπολλωνία, -ας, ἡ Апалонія

978 Βιθυνία, -ας, ἡ Бітынія

2803 Κλαυδία, ας, ἡ Клаўдыя

● -αια як -эя (-ея)

Прыклад:

707 Ἁριμαθαία, -ας, ἡ Арыматэя

1056 Γαλιλαία, -ας, ἡ Галілея

2401 Ἰδουμαία, ας, ἡ Ідумея

● -εια як –ыя (-ія)

Прыклад:

490 Ἀντιόχεια, -ας, ἡ Антыёхія

2542 Καισάρεια, -ας, ἡ Цэзарэя

2993 Λαοδίκεια, ας, ἡ Лаадыкія

● -οια як –оя

Прыклад:

960 Βέροια, -ας, ἡ Бэроя

-ε

● перадаецца пасля галаснай як –й, пасля зычнай як –ый

Прыклад:

2422 Ἰεφθάε, ὁ Яфтай

2879 Κόρε, ὁ Корый

3575 Νῶε, ὁ Ной

-η

● пасля зычнай –а, пасля галоснай –я

Прыклад:

2332 Θεσσαλονίκη, ῆς, ἡ Тэсалоніка

3033 Λιβύη, ῆς, ἡ Лібія

-ι

● перадаецца як –і (ы)

Прыклад:

1068 Γεθσημανί, ἡ Гетсэмані

3518 Νηρί, ὁ Нэры

але:

78 Ἀδδί, ὁ Адый

● -αι (-οι) у назвах з множным лікам як –ы

Прыклад:

116 Ἀθῆναι, -ῶν, ἡ Атэны

1359 Διόσκουροι, ων, οἱ Дыёскуры

-ω

● перадаецца як – он

Прыклад:

2410 Ἰεριχώ, ἡ Ерыхон

5328 Φαραώ, ὁ Фараон

-ν

● -ιον перадаецца як –ія (ыя)

Прыклад:

2430 Ἰκόνιον, ου, τό Іконія

4484 Ῥήγιον, ου, τό Рэгія

5175 Τρωγύλλιον, ου, τό Трагілія

-ς

● -ας пасля зычнай –а, пасля галоснай –й, калі канчатку папярэднічае –ι, то як – я

Прыклад:

702 Ἁρέτας, -α, ὁ Арэта

1214 Δημᾶς, ᾶ, ὁ Дэма

1681 Ἐλύμας, ᾶ, ὁ Эліма

4630 Σκευᾶς, ᾶ, ὁ Скева

132 Αἰνέας, -ου, ὁ Энэй

406 Ἀνδρέας, -ου, ὁ Андрэй

367 Ἁνανίας, -ου, ὁ Ананія

914 Βαραχίας, -ου, ὁ Барахія

1478 Ἑζεκίας, ου, ὁ Эзекія

● -ης пасля зычнай апускаецца

Прыклад:

2446 Ἰορδάνης, -ου, ὁ Ярдан

2469 Ἰσκαριώτης, ου, ο Іскарыёт

3019 Λευίτης, ου, ὁ Левіт

● -ῆς перадаецца як –эй (-ей)

Прыклад:

2060 Ἑρμῆς, οῦ, ὁ Эрмэй

2387 Ἰαμβρῆς, ου, ὁ Ямбрэй

559 Ἀπελλῆς, -οῦ, ὁ Апелей

● - ος пасля зычнай апускаецца, пасля галоснай –й

Прыклад:

13 Ἄγαβος, -ου, ὁ Агаб

108 Ἄζωτος, -ου, ἡ Азот

223 Ἀλέξανδρος, -ου, ὁ Аляксандр

745 Ἀρχέλαος, -ου, ὁ Архелай

2457 Ἰούλιος, ου, ὁ Юлій

2804 Κλαύδιος, ου, ὁ Клаўдый

але:

1324 Δίδυμος, ου, ὁ Дыдымас (Блізня)

3963 Πάτμος, ου, ὁ Патмас

4544 Σάμος, ου, ἡ Самас

● -αιος як –эй (ей)

Прыклад:

2280 Θαδδαῖος, ου, ὁ Тадэй

3002 Λεββαῖος, ου, ὁ Лебэй

3156 Ματθαῖος, ου, ὁ Маттэй

256 Ἁλφαῖος, -ου, ὁ Алфей

918 Βαρθολομαῖος, -ου, ὁ Барталамей

924 Βαρτιμαῖος, -ου, ὁ Бартымей

але:

2484 Ἰτουραῖος, α, ον Ітурэя

Уклаў А. Аўдзяюк.
Першы друк: «Наша слова», №№ 46-47/2011,
Першы эл. варыянт: http://pawet.net/ns/2011/46/№_46_(1041).html

Паводле: (асноўныя пазіцыі)

• Алексеев А. А. Песнь песней в славяно-русской письменности. – СПб.: РАН ИРЛ (Пушкинский дом), 2002. – сс. 137-154, 163-164.

• Анофранка Натальля, Гардзіенка Алег : Агляд моўнай палітыкі рыма-каталіцкага касцёла ў Беларусі ў ХХ ст. – TERRA HISTORICA №1, 2002 г. / http://kamunikat.fontel.net/www/czasopisy/terra/01/01_anofranka.htm.

• Батвіннік М.Б. Зізаній (Тустаноўскі) Стафан. // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка – Кантата / рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. – Мн.: БелЭН, 1988. – с. 65.
• Беларускамоўныя рэлігійныя выданьні ХІХ-ХХ ст. // Праваслаўе, 1998, № 7. – Мн.: Свята-Петра-Паўлаўскі Сабор, Беларускае Праваслаўнае Брацтва святых Віленскіх Мучанікаў, 1998. – сс. 126-133.

• Бібліяграфія беларускіх рэлігійных выданняў / сайт прихода Свято-Петро-Павловского собора г. Минска,http://sppsobor.by/bibliyagrafiya-belaruskix-religijnyx-vydannyau/ (ап. наведв. 10.09.2011).

• Garbiński J., Turonek J. Białoruski ruch chrześcijański XX wieku. Słownik biograficzno-bibliographiczny. – Warszawa, 2003.
• Гарбінскі Ю. Беларускі рэлігійны друк на эміграцыі // Запісы Беларускага Інстытуту Навукі й Мастацтва №27. – New York-Miensk, 2004. – c. 65-109.
• Гардун Сергій, прот. – Беларускія пераклады Свяшчэннага Пісання. // Праваслаўе, 2004. №12-13. – Мн.: Свята-Петра-Паўлаўскі сабор, Брацтва ў гонар Віленскіх Мучанікаў г. Мінска, 2004. – сс. 134-139 // Першы друк у: Зборнік “Праваслаўе ў славянскіх культурных традыцыях”. – Зборнік артыкулаў наукова-практычнага семінара «Спадчына св. Братоў Кірылы і Мяфодзія і слав. Мовы» Мн.: Беларускае Праваслаўнае Брацтва трох віленскіх мучанікаў, 1996.
• Голенченко Г. Я. Тяпинский // Франциск Скорина и его время: Энцикл. справочник / Белорус. Сов. Энциклопедия; редкол. И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. – Мн.: БелСЭ, 1990. – с. 538.

• Горбік С. прат. ГІСТОРЫЯ І ПРАБЛЕМАТЫКА ПЕРАКЛАДАЎ ПРАВАСЛАЎНАГА БОГАСЛУЖЭНЬНЯ НА СУЧАСНУЮ БЕЛАРУСКУЮ МОВУ. – сайт “Беларуская аўтакефалія,http://baocinfo.blogspot.com/2010/10/blog-post_20.html, (20.10.2010).

• Евсеев ИВ – Книга пророка Даниила в древне-славянском переводе – Введ и тексты (1905)
• Журавский А. И. Язык изданий Ф. Скорины // Франциск Скорина и его время: Энцикл. справочник / Белорус. Сов. Энциклопедия; редкол. И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. – Мн.: БелСЭ, 1990. – с. 578-580.
• Журня Ф., а. Беларускія рэлігійныя выданьні XIX-XX ст. ст. // Божым Шляхам. Лёндан, 1972, № 4 (132), с. 4-9.
• Иванов Вяч. Вс. Славянские диалекты в соотношении с другими языками Великого княжества Литовского.
• Кароткі У. Сматрыцкі Мялецій // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. С. 602-603.
• Карский Е. Ѳ. Бѣлорусы. Томъ. 3. Очерки словесности бѣлорусскаго племени. 2. Старая западно-русская письменность. – Петроградъ, 1921. – сс. 17-40.
• Конан Ул. – Ксёндз Адам Станкевіч і каталіцкае адраджэнне ў Беларусі. – Мн.: Про Хрысто, 2003. – 128 с.

• Крэміс Ян, кс. Др. – Гісторыя перакладу тэкстаў Святога Пісання на беларускую мову, здзейсненых Секцыяй па перакладзе літургічных тэкстаў і афіцыйных дакументаў Касцёла пры ККББ // Даклад на Сімпозіуме, прысвечаным Божаму слову ў год св. апостала Паўла: «Слова Божае жывое і дзейснае» (Гбр 4, 12). – Сайт “catholic.by” ( http://catholic.by/p2/index.php?option=com_content&task=view&id=5717&Itemid=49&rrr ) (ап. наведв. 29.08.2011).

• Паруков А. А. Язык «Псалтыри» Ф. Скорины // Франциск Скорина и его время: Энцикл. справочник / Белорус. Сов. Энциклопедия; редкол. И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. – Мн.: БелСЭ, 1990. – с. 581-582.
• Пікарда Гай. Нябеснае полымя : Досьлед пачаткаў беларускага перакладу Новага Запавету і Псальмаў (1931) // Спадчына. 1995. № 4. С. 152– 175. / Пераклад з: Gaу Picarda. The Heavenly Fire: А Study of the Origins of the Byelorussian New Testament and Psalms. Божым Шляхам, 1975, № 1 – 2.
• J.S. [Janka Sadouski]. Žmieńka uspaminau na adnu darahuju jubilejnuju mahilu. // Źnič, 29-30 (1954), s. 11.
• Свежинский В. М. Скорина Ф. – переводчик и редактор Библии // Франциск Скорина и его время: Энцикл. справочник / Белорус. Сов. Энциклопедия; редкол. И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. – Мн.: БелСЭ, 1990. – с. 506.
• Сідарэвіч Анатоль. ДА ГІСТОРЫІ ПЕРШАГА ВЫДАННЯ НОВАГА ЗАПАВЕТУ І ПСАЛЬМАЎ. // Часопіс «Arche», знаходзіцца ў друку.
• Sipovič Č. a. dr. – Da novaha vydannia Św. Evanelii. // Źnič, 34-35 (1955), s. 7-8.
• Сіповіч Ч., Біскуп. – З нагоды выхаду з друку “Біблі” // Божым шляхам, № 4 (138), 1973. – сс.11-13.
• Stankiewicz Ad. Rodnaja mowa u światyniach. – Wilnia. Adbitka z “Chryścijanskaj Dumki”, 1929. – s. 97.

• Сурыновіч Кс. Сяргей. Пераклады Бібліі, http://surynovic.blog.tut.by/2011/02/ (25.02.2011).

• Taube Moshe. The Vilnius 262 Psalter : A Jewish Translation? // W. Moskovich et alii (eds.) Jews And Slavs 14 (2004), 36-45
• Темчин, С. Ю. Схария и Скорина: Об источниках виленского ветхозаветного свода (F 19–262). Senoji Lietuvos literatūra, kn. 21, 2006, p. 289–316. Обновленная английская версия: TEMCHIN, Sergey Y. Skhariya and Skoryna: On the Sources of Vilnius Old Testament Florilegium (F 19–262). In LEMPERTIENĖ, Larisa (ed.). Pinkas: Annual of the Culture and History of East European Jewry, vol. 2, (Vilnius), 2008, p. 9–33.
• Темчин С. Кириллический рукописный учебник древнееврейского языка (XVI в.) и виленский ветхозаветный свод. – ISSN 0204–2061. KNYGOTYRA. 2011. 57, сс. 86-99
• Турилов А. А. Библия. IV. Переводы. / Белорусско-украинские переводы XV-XVI вв. // Православная энциклопедия. Т. 5. с. 120-200. // перепечат.: http://www.pravenc.ru/text/209473.html
• Чарняўскі Кс. Уладзіслаў : Кожны народ павінен маліцца ў сваёй мове / гутарыў Алесь Бяляцкі // Хрысьціянская думка : Выданьне Беларускай каталіцкай грамады, № 3 / 214 / 1993. – сс. 43-63
• Чарота І. Беларуская мова і Царква ў гістарычным і актуальным зьмесьце. // Праваслаўе, 1999, № 8. – Мн.: Свята-Петра-Паўлаўскі Сабор, Беларускае Праваслаўнае Брацтва святых Віленскіх Мучанікаў, 1999. – сс. 118-122.
• Чарота, Іван. Беларуская мова і царква. – Мн.: БДУ, 2000. 119 c.
• Województwo polskie. Książki prawosławny. Publikacja ukraińskiego Komitetu Prawosławnego w Łucku. Równe, 1934. – с.23. // Кароткі даклад украінскага камітэту аб праваслаўных выданьнях Пінска-Палескай епархіі ПАПЦ за 1933 г.

Хор хлопчыкаў «Shira Сhadasha» (дасл. Новыя Вершы) вертуозна выконвае сваю песню Ерушалаім. Шчыра кажучы, іх выкананне на тэкст Псальма 125 (вершы 1-2) кранула да глабіні.

Хто спадзяецца на Бога, як гара Сіён

Не падштурхнецца: стаіць вечна.

Ерусаліма сярод гор,

А Бог вакол народа Свайго цяпер і навекі.

המעלות הבטחים

ביהוה כהר־ציון

לא־ימוט לעולם

ישב׃

ירושלם הרים סביב

לה ויהוה סביב

לעמו מעתה

ועד־עולם׃

haboitchim b’hashem

kehar tzion

lo yimot le’olam

yeshev

yerusalayim harim saviv

lah ve’hashem saviv

le’amo

Упершыню тэрмін “Стары Запавет” выкарыстоўвае сьвяты апостал Павел у 2 Кар 3,14: “Але атупелі іх розумы, бо аж да цяперашняга дня, калі чытаюць Стары Запавет (palaia diathiki), гэтая заслона застаецца нязьнятнай, бо толькі ў Хрысьце яна адсланяецца”. Зразумела, што тэрмін выкарыстоўваецца апосталам для азначэньня габрэйскага Сьвятога Пісаньня, значную частку і аснову якога складае Запавет, адзін з важкіх і цэнтральных прадстаўленьняў у сыстэме біблейскага рэлігійнага сьветапогляду. Менавіта праз Запавет (габр. berit, саюз, дамова), як сакральны Саюз, заключаны першапачаткова з асобнымі абраньнікамі, потым з народам Ізраіля, ствараюцца асновы адносін Бога і чалавецтва як асабовыя і даверлівыя. Гэтым жа Саюзам акрэсьліваецца прызначэньне і накіраванасьць Сьвятой гісторыі. Прынятае ў габрэяў акрэсьленьне Завета як часткі кнігі Выхада (дакладна 20, 22-23, 33), якая ўключае ў сябе нормы і ўмовы Сінайскага Запавету, пашыраецца апостам да акрэсьленьня ўсяго пісьмовага сьвядоцтва аб рэлігійнай гісторыі чалавецтва дахрысьціянскай эпохі. Радовішча акрэсленню Стары неабходна шукаць у перспектыве гістарычнага развіцця ідэй Запавета ў прарокаў, перш за ўсё ў Яраміі, які абвяшчае будучы надыход “Новага Запавета” як новай і дасканалай эры жыцьця з Богам супрацілеглай Запавету папярэдняму, ня толькі парушанаму Ізраілям, але і не асягнуўшага поўні (Яр 31, 31-34; 32, 40-41). У наступства гэтаму біблійнаму і прароцкаму бачанню зьдзяйсьненьня Сьвятой гісторыі, апостал Павел паглыбляецца ў тэалогію двух Запаветаў, якая становіцца адным з прыарытэтных напрамкаў у асэнсоўванні значнасьці евангельскіх падзеяў. Для яго Новы Запавет выканаўся ў Хрысце (1 Кар 11,25; Гал 3,17) і зьяўляецца дасканалым Запаветам з Богам праз Хрыста, Запаветам “духа” і “вольнасьці”, у адрозьненьне ад Сінайскага Запавету “плоці” і “няволі”, зьдзейсьненага Майсеем (2 Кар 3, 4-18; Гал 4, 24-31). Святое Пісанне для апостала Павела прынцыпова хрыстацэнтрычнае – гэта галоўная яго ўласцівасць, аснова яго зместу. Гэтак чаканае прышэсце ў свет Месіі, Хрыста, якое робіцца цэнтрам новага жыцця з Богам, уносіць пэўнасць у разуменне ходу старазапаветнай гісторыі, робячы яе дзеі спасціганымі ў перспектыве агульнага плану, развіцця ў Новым Запавеце, «краевугольным каменем» якога з’яўляецца Хрыстос (1 Кар 10, 4).

Парадаксальная сітуацыя. Аўтары Новага Запавету размаўлялі ў штодзённым жыцці на арамейскай мове, гэтую ж мову выкарыстоўваў і Ісус, а Новы Запавет пісалі на кайнэ – дыялекце грэцкай мовы на Блізкім Усходзе.

Для выясннення гэтай з’явы варта накіравацца ў сучасны Іерусалім. Сёння, у Старым Горадзе Іерусаліма можна пачуць арабскую, армянскую, рускую, амхарскую і іншыя мовы, на якіх гавораць мясцовыя жыхары, у залежнасці ад свайго рэлігійнага і этнічнага паходжання. Шыльды крамаў красуюцца таксама на розных мовах арабскай, іўрыце, рускай, армянскай і ангельскай.

Афіцыйнымі мовамі Ізраіля з’яўляюцца іўрыт і арабская, нараўне з імі на дарожных знаках

выкарыстоўваецца ангельская. Студэнт-араб, які наведвае Габрэйскі Ўніверсітэт, будзе думаць і размаўляць на арабскай, але вучыцца і пісаць ва ўніверсітэце – на іўрыце! Палестынскія арабы з заходняга берагу гэтак жа добра валодаюць іўрытам, як і арабскай мовай.

Сучасны іўрыт на Святой Зямлі настолькі паўплываў на арабскую мову, што два арабы ў гутарцы адзін з другім будуць абавязкова выкарыстоўваць словы з іўрыту. Калі ж яны наведваюць сваіх сваякоў у Іярданіі, то аказваецца, што ім не знаёмыя некаторыя словы з арабскай мовы. За пяцьдзесят апошніх гадоў у арабскай мове Святой Зямлі адбыліся істотныя змены. У той жа час, і іўрыт запазычыў значную колькасць слоў з арабскай. Фактычна, большасць арабаў валодае двума варыянтамі арабскай мовы: гутарковай, палестынскім дыялектам арабскай (якая трохі змяняецца ад Іерусаліма да Назарэта), і класічным сучасным «стандартным» арабскай мовы, што выкарыстоўваецца ў газетах, на радыё і тэлебачанні, а таксама на дзяржаўным узроўні.

Мусульмане ведаюць яшчэ і трэці варыянт арабскай – мова Карана, мекканскі дыялект часоў Махамеда. Грэцкая праваслаўная або візантыйская царква дагэтуль выкарыстае малітвы на грэцкай і арабскай мовах. Калі іслам адкрыў Міжземнамор’е для арабскай мовы, ён увабраў у сябе філасофскія і навуковыя спазнанні грэцкага свету, і здолеў захаваць іх для асветы заходняга свету на працягу сярэднявечча.

Мовы часоў Новага Запавету

Аляксандр Македонскі (356-323 да Р.Х.) заваяваў Сярэдні Ўсход каля 332 года да Р.Х. або за трыста гадоў да часоў Ісуса Хрыста, так што ўніверсальнай мовай заваяваных ім народаў, пасля перанятай рымлянамі, дыялект грэцкай мовы – «кайнэ», як сцвярджае аб гэтым Брытанская Энцыклапедыя ( Encyclopaedia Britannica ), (т. 1, стар. 576, 1973):

«Кароткае панаванне Аляксандра адзначае паваротны момант у гісторыі Еўропы і Азіі … яно распаўсюдзіла грэцкую культуру па ўсім Блізкім Усходзе, стварыўшы калі не палітычна, то, прынамсі, эканамічна і культурна адзіны свет, які распасціраўся ад Гібралтара да Пенджаба, які быў адчынены для гандлю і сацыяльных адносін, а таксама апынуўся пад значным уплывам цывілізацыі і грэцкага кайнэ ў якасці лінгва-франка (усеагульнай мовы). Будзе цалкам справядлівым зазначыць, што і Рымская Імперыя, і распаўсюджванне хрысціянства як сусветнай рэлігіі, і стагоддзі існавання Візантыі – усё гэта ў вызначанай меры з’явілася вынікам дасягненняў Аляксандра».

эта паспрыяла перакладу Старога Запавету на грэцкі койне (у супрацьлегласць класічнай грэцкай мове філосафаў), у выніку чаго, у сярэдзіне трэцяга стагоддзя да Р.Х. у Александрыі, была створаная Септуагинта ( LXX ). Гэты факт пацвярджаецца «Біблейскім Слоўнікам Перакладчыка» ( Interpreter ‘ s DICTIONARY of the BIBLE ), (т. » R – Z «, стар. 277, Abington , 1962):

«Новазапаветны койне – гэта не проста паўсядзённая грэцкая мова ўсходніх людзей першага хрысціянскага стагоддзя; крыніцай яе рэлігійнага слоўнікавага запасу з’яўляецца не грэцкі свет, а габрэйскі свет Старога запавету, пазнавальны пасродкам грэцкай мовы Септуагінты».

Сітуацыя ў новазапаветныя часы была вельмі падобная на сённяшнюю, толькі з іншымі мовамі. Габрэі маліліся і чыталі рукапісы ў сінагогах на іўрыце, але яны таксама патрабаваліся сучаснага перакладу гэтых тэкстаў на грэцкі кайнэ, каб разумець тое, што яны чыталі. Большасць новазапаветных цытат Старога запавету ўзятыя з Септуагинты, напісанай на грэцкай мове, што і тлумачыць некаторыя адрозненні ў фармулёўках сучасных перакладаў на іўрыце і грэцкай мовах.

Габрэі ў часы Новага Запавету гаварылі на арамейскай мове дома і ў паўсядзённых зносінах. Арамейская мова была вельмі падобнай на іўрыт і арабскую (словы «аль-рахман», «аль-рахім» у Фацісе Карана, хутчэй за ўсё, маюць арамейскія карані). У дзелавым жыцці і афіцыйных дакументах выкарыстоўваўся грэцкі кайнэ, на якім стагоддзямі мелі зносіны ўсе народнасці, якія пражывалі ў гэтым рэгіёне. Фактычна, тады ўсе людзі валодалі прынамсі двума-трыма мовамі, як і ў наш час. Рымскія заваёўнікі Святой Землі гаварылі на латыні і грэцкай. Сведчанні выкарыстання трох моў можна знайсці ў самім Новым Запавеце, у Евангеллі ад Яна 19:19-20.

«Пілат жа напісаў і надпіс, і паставіў на крыжы. Напісана было: Ісус Назаранін, Цар Юдзейскі. Гэты надпіс чыталі шматлікія з Юдэяў, таму што месца, дзе быў укрыжаваны Ісус, было недалёка ад горада, і напісана было па-габрэйску, па-грэцку, па-рымску».

У Новым Запавеце сустракаем ўставакі з арамейскай мовы, напрыклад, «таліфа, кумі» – «дзяўчына, устань», або «маранафа» – «Госпад надыходзіць». Гэта паказвае шматмоўнасць людзей таго часу. Асноўнай мовай для зносін быал грэцкая, але, па сутнасці, роднай мовай людзей заставалася менавіта арамейская. Афіцыйнаыя набажэнствы праходзілі на іўрыце, хутчэй за ўсё з перакладам і тлумачэннямі на арамейскім. Новы Запавет і Евангеллі, напісаныя для габрэяў, якія жывуць па ўсім Міжземнамор’і, былі першапачаткова запісаныя на простай мове – грэцкім кайнэ, каб усе маглі іх зразумець безперашкодаў. Грэцкі кайнэ быў нашмат больш выразным, да таго ж, гэтая мова была значна лепш прыстасаванай да перакладу на мовы Захаду, так што выгаду ад гэтага атрымаў увесь свет.

Такім чынам, кайнэ можна лічыць завочным падарункам Аляксандра Македонскага сучаснаму хрысціянскаму свету! :-)))

Сімфонія (Канкардацыя) Джэймса Стронга — падрыхтаваная вялікім калектывам навукоўцаў пад кіраўніцтвам прафесара тэалогіі Метадысцкай Духоўнай семінарыі, выхадцам Нью-Ёрка, Джэймсам Стронгам (1822-1894). Упершыню гэтая праца была апублікаваная ў 1890 годдзе. Складалася з поўнага спісу каранявых словаў, якія сустракаюцца ў арыгінальным тэксце Бібліі на габрэйскай мове ў Старым запавеце і на грэцкай мове ў Новым Запавеце. Усе словы размешчаныя ў алфавітным парадку пры суправаджэнні этымалагічных каментароў з прысваеннем кожнаму слову інвентарнага нумара ( нумарацыя розная для іўрыту і для грэцкіх словаў). Сімфонія Стронга ўключае ў сябе 8674 словаў з іўрыту і 5624 грэцкіх ( нумары 2717 і 3203-3302 вакантныя ). Сімфонія Стронга ў зыходным варыянце была прывязаная да самога распаўсюджанага ангельскама перакладу Бібліі — King James Version.

Нягледзячы на тое, што этымалагічныя версіі часта носяць гіпатэтычны характар, Сімфонія Стронга зарэкамендавала сябе як зручная прылада вывучэння Бібліі, асабліва дзякуючы інавацыйнай нумарацыі, якая палягчае паслоўны доступ да першакрыніцы. Канкардацыя неаднаразова перавыдавалася.

Існуюць і альтэрнатыўныя нумарацыі слоў, скарыстаных у габрэйскім і грэцкім тэксце Бібліі — напрыклад, нумарацыя Гудрыка-Каленбергера, на аснове якой была складзеная сімфонія на ангельскі пераклад Бібліі New International Version (The NIV Exhaustive Concordance, Zondervan, 1990). У ёй 9597 габрэйскіх, 779 арамейскіх і 6068 грэцкіх нумароў.